Ποιος είναι αυτός ο αριθμός;

Ανδρέας Ιωάννου Κασσέτας

ο χρυσός φ

 Στην άκρη του νήματος βρίσκονται πέντε ερωτήματα καθένα από τα οποία περιμένει την απάντησή του

1. Υπάρχει αριθμός τέτοιος ώστε εάν τον υψώσεις στο τετράγωνο να αυξηθεί κατά μία μονάδα; Ποιος είναι αυτός ο αριθμός;

2. Υπάρχει αριθμός τέτοιος ώστε εάν τον ελαττώσεις κατά μία μονάδα να αντιστραφεί;

Ποιος είναι αυτός ο αριθμός;

3. Χωρίζουμε ένα ευθύγραμμο τμήμα σε δύο κομμάτια. Στη γλώσσα της ελληνικής Γεωμετρίας λέμε ότι κάνουμε μια ΤΟΜΗ η οποία είναι ΧΡΥΣΗ εφόσον ο λόγος του μεγάλου προς το μικρό είναι ίσος με το λόγο ολόκληρου προς το μεγάλο. Ποια είναι η τιμή αυτού του λόγου;

4. Το κανονικό δεκάγωνο εγγεγραμμένο σε  κύκλο.  Η ακτίνα του κύκλου είναι βέβαια μεγαλύτερη από την πλευρά του.  Πόσες φορές;

5. Η ακολουθία Fibonacci 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, 10946, 17711, 28657, 46368, 75025 . . Καθένας από τους όρους της προκύπτει από το άθροισμα των δύο που προηγούνται.  α_ν = α_ν-1 + α_ν-2 .

Αν φτιάξουμε μια ακολουθία με όρους τους λόγους των διαδοχικών όρων της ακολουθίας θα έχουμε    

Θα διαπιστώσουμε ότι «συγκλίνει» σε κάποιο αριθμό. Ποιος είναι αυτός ο αριθμός;

 «Εκείνος»  δοκίμασε ε να δώσει απαντήσεις στα τέσσερα από τα ερωτήματα. Όσο για το πέμπτο περίμενε τη δεκαετία του 1970 να ανακαλυφθεί το κομπιουτεράκι και τότε το «είδε» κάνοντας πράξεις. 

Δοκίμασε το πρώτο . Υπέθεσε  ότι ο ζητούμενος αριθμός είναι ο x 

                x² = x + 1            x²-x-1= 0            x = (1+Ö5) /2

Δοκίμασε το  δεύτερο . Υπέθεσε  ότι ο ζητούμενος αριθμός είναι ο y 

           y – 1 = 1/y                     y = (1+Ö5) /2           

Δοκίμασε το  τρίτο. Υπέθεσε  ότι ο ζητούμενος λόγος είναι ίσος με τον αριθμό z  

z = α/β = β/γ    ή     α/β = β/(α-β)   

 ή   α(α-β) = β²   ή α² – αβ –β² = 0 ή

ή  α² – αβ –β² = 0   (α/β)²-(α/β) –1 = 0

     z²–z-1 = 0     z = (1+Ö5) /2

Δοκίμασε να απαντήσει στο  τέταρτο. Σχεδίασε το δεκάγωνο και είδε ότι κάθε ισοσκελές τρίγωνο που

δημιουργείται με μία πλευρά (L) του δεκαγώνου

και δύο ακτίνες (R) στα άκρα της είναι ισοσκελές

 με γωνία κορυφής 36⁰., οπότε οι δύο άλλες

 γωνίες του είναι 72⁰.  Φέρνοντας  τη διχοτόμο

της ΟΑΒ είδε η γωνία ΟΑΔ θα είναι 36⁰ και

 η ΟΔΒ = 72⁰ άρα τα τρίγωνα ΟΑΒ και ΔΑΒ θα

είναι όμοια και ισχύει ΟΑ/ΑΒ = ΑΔ/ΔΒ .

                         

Αλλά ΟΑ =R   ΟΔ=ΑΔ=ΑΒ=L και ΔΒ= R-L , οπότε   

R/ L =  L/ R-L    R²- RL-  L² = 0          R = L (1+Ö5) /2

Η ακτίνα του κύκλου είναι (1+Ö5) /2 φορές μεγαλύτερη από την πλευρά του κανονικού δεκαγώνου

Το πέμπτο το αντιμετώπισε με ένα κομπιουτεράκι. Υπολόγισε με το κομπιουτεράκι,  τις τιμές αυτών των λόγων, σε δεκαδικούς

 και είδε ότι    2/1 =  2                         3/2 = 1,5000000            5/3 = 1,666666

              8/5 = 1,6000000                 13/8 = 1,6250000            21/13 = 1,6153846                  

        34/21 = 1,6190476                    55/34 = 1,617647               89/55 = 1,6181818

      144/89 = 1,6179775              233/144 = 1,6180555           377/233 =1,6180257

     610/ 377 = 1,6180371                 987/610 = 1,6180327       1597/987=1,6810344      

2584/1597=1,6180338              4181/2584  = 1,6180340        6765/4181 = 1,6180339         

10946/6765 = 1,6180339    17711/10946 = 1,6180339     28657/17711 = 1,6180339     46368/28657 = 1,6180339

Διαπίστωσε  ότι από τον λόγο 6765/4181 και μετά, το κομπιουτεράκι έφθανε στα φθάνει στα  όρια του, στα δέκα δηλαδή ψηφία από τα οποία τα εννέα είναι δεκαδικά. Οι λόγοι που ακολουθούν δεν είναι μεταξύ τους ίσοι αλλά το κομπιουτεράκι αδυνατεί να το δείξει.

Του έδειχνε  συνεχώς έναν αριθμό ο οποίος συμπίπτει σε εννέα δεκαδικά ψηφία με τον αριθμό φ.

Και είναι γεγονός ότι το όριο της ακολουθίας που είχε δημιουργήσει ήταν ο φ.

 Το γενικό συμπέρασμα. Και στις τρεις περιπτώσεις ο ζητούμενος αριθμός

    είναι ίσος με  (1+Ö5) /2 ή  με επτά δεκαδικά ψηφία  ίσος με

                   1, 6180339. . . 

   ο αριθμός αυτός διεθνώς συμβολίζεται με το ελληνικό γράμμα φ

                  Είναι ο λεγόμενος  ΧΡΥΣΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ή ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ.

Ο Leonardo da Vinci μας έμαθε ότι εάν το ύψος οποιουδήποτε ανθρώπου διαιρεθεί με το ύψος στο οποίο βρίσκεται ο αφαλός του το αποτέλεσμα θα είναι ίσο με φ.

1700 χρόνια νωρίτερα είχε ασχοληθεί μαζί του ο Ευκλείδης αλλά τα  βιβλία που αναφέρονται σε αυτόν δεν είναι κυρίως βιβλία μαθηματικών. Είναι βιβλία διαπνεόμενα από  μυστικισμό και μας μιλούν για το σουξέ που είχε ο φ διατηρούμενος σαν λείψανο από τους αρχαίος μύστες, μας λένε πως ο φ είναι ένα μυστικό της ομορφιάς το οποίο διατηρήθηκε και πως δεν είναι τυχαίο ότι η πρόσοψη του Παρθενώνα εγγράφεται σε ένα χρυσό ορθογώνιο με πλευρές που έχουν λόγο φ.

Στην ευρωπαϊκή παράδοση ο όρος «χρυσή τομή» κάνει την εμφάνισή του στο έργο του Leorardo da Vinci σε γλώσσα λατινική ως sectio aurea.

Η χρυσή του συμβόλου «φ» εμφανίζεται πολύ αργότερα ύστερα από πρόταση του αμερικανού μαθηματικού  Mark Barr. Το πρότεινε ως αρχικό του ονόματος του γλύπτη Φειδία ο οποίος χρησιμοποίησε τη χρυσή τομή στα σχέδια των έργων  του.

ο φ και η Άλγεβρα.

Ο φ είναι η θετική ρίζα της εξίσωσης φ² – φ -1 = 0 .

Ισχύει συνεπώς φ² = 1+φ και φ = Ö(1+φ)

.

Η σχέση μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για την οικοδόμηση ενός άλλου ορισμού του φ.

         φ = Ö{1+Ö(1+φ)}       ή φ = Ö{1+Ö(1+Ö1+φ )}

Αυτό μπορεί να συνεχίζεται επ’ άπειρον

Για τον φ ισχύει επίσης: φ=1 +1/φ    φ=1+1/(1+1/φ)

Για τον φ ισχύει ακόμα:

φ = φ,               φ² = φ + 1        φ³ = 2φ + 1,

φ⁴ = 3φ + 2     φ⁵ = 5φ + 3,       φ⁶ = 8φ + 5, . . .

ο φ και η Γεωμετρία

Με κανόνα και διαβήτη

Η χρυσή τομή ενός ευθύγραμμου τμήματος ΑΒ μήκους λ μπορεί να γίνει με κανόνα και διαβήτη.

Κατασκευάζουμε ένα ορθογώνιο τρίγωνο με κάθετες πλευρές ΑΒ=λ

και BC = λ/2, οπότε η υποτείνουσα AC θα είναι Ö5λ/2.

Με το διαβήτη χαράσσουμε έναν κύκλο κέντρου C και ακτίνας  λ/2,

οπότε προσδιορίζεται το σημείο D, σημείο τομής του κύκλου και

της AC. Με κέντρο το Α χαράσσουμε έναν κύκλο ακτίνας AD,

ο οποίος τέμνει την ΑΒ στο σημείο S.  Εύκολα αποδεικνύεται ότι

ΑΒ/ΑS = Ö5+1  ότι το S δηλαδή τέμνει την ΑΒ με χρυσή τομή.

Χρυσό τρίγωνο

Χρυσό λέγεται κάθε ισοσκελές  τρίγωνο στο οποίο ο λόγος

της μεγάλης πλευράς προς τη μικρή θα είναι ίσος με φ.

Κάθε ισοσκελές με γωνία κορυφής 36⁰ είναι χρυσό.

Μπορούμε να το αποδείξουμε φέρνοντας τη διχοτόμο

μιας από τις παρά τη βάση γωνίες – στο σχήμα της Β –

τα τρίγωνα ABC και ABD είναι όμοια,  οπότε (AC) = φ(AB)

Η διχοτόμος της γωνίας Β = 72⁰ δημιουργεί στην απέναντι πλευρά χρυσή τομή

Το αστέρι των Πυθαγορείων

Το σύμβολο της αδελφότητας των Πυθαγορείων ήταν το

«πεντάγραμμο», το αστέρι δηλαδή

 που σχηματίζεται από τις πέντε διαγωνίους του

κανονικού πενταγώνου. Αποδεικνύεται ότι κάθε πλευρά

του «πενταγράμμου» διαιρεί τις δύο άλλες σε χρυσή τομή.

Κάθε γωνία του «πενταγράμμου» είναι 36⁰. Στο τρίγωνο

 ΑΓΔ του σχήματος η ΓΕ διχοτομεί τη γωνία ΑΓΔ άρα τέμνει κατά χρυσή τομή την ΔΓ.

Χρυσό ορθογώνιο

Το χρυσό ορθογώνιο έχει λόγο των πλευρών του ίσο με φ. α/β = φ . 

Αν του αποκόψουμε ένα τετράγωνο

με πλευρά β, το ορθογώνιο με

πλευρές β, γ που θα απομείνει

θα είναι και πάλι χρυσό,

θα είναι δηλαδή β/γ = φ και

αυτό θα συνεχίζεται επ’ άπειρον.

Χρυσό σπιράλ, κοχύλια και ηλιοτρόπια

Εάν αντί να χρησιμοποιήσουμε το ψαλίδι σχεδιάσουμε πάνω  στο αρχικό ορθογώνιο τις τομές και

σε κάθε τετράγωνο που δημιουργείται

σχεδιάσουμε τα αντίστοιχα τεταρτοκύκλια

θα έχουμε αρχίσει να φτιάχνουμε

το χρυσό ελικοειδές, το σπιράλ

που σχεδιάζει η φύση και το διακρίνουμε

στα κουκουνάρια, στα κοχύλια,

στα ηλιοτρόπια και στους τρόπους με

τους οποίους διευθετούνται τα πέταλα, τα φύλλα και τα κλαδιά ποικίλων προσωρινών κατοίκων της γήινης βιόσφαιρας.

Οι συγκλονιστικότερες φωτογραφίες από το διάστημα όλων των εποχών [φωτο]

 
Ο καινούριος και θαυμαστός κόσμος στον οποίο ανοίχτηκε ο άνθρωπος ως αποτέλεσμα της ψυχροπολεμικής κούρσας για την κατάκτηση του Διαστήματος έχει διανύσει πια πολλά δισεκατομμύρια χιλιόμετρα, αποτυπώνοντας στην οδύσσειά του ανθρώπινου ταξιδιού εικόνες που δεν μοιράζονται τίποτα με τις συνήθεις γήινες παραστάσεις μας.

Η Ανατολή της Γης (1968)

Η εμβληματική φωτογραφία του Apollo 8 με την ανατολή του πλανήτη μας, όπως φαίνεται από τη σεληνιακή επιφάνεια…

Ο Μπαζ Όλντριν στη Σελήνη (1969)

Η καλύτερη ίσως φωτογραφία από την προσσελήνωση του ανθρώπου. Μπόνους, η αντανάκλαση του Νιλ Άρμστρονγκ στο διαστημικό σκάφανδρο του Όλντριν…

Οι Πύλες της Δημιουργίας (1995)

Η γνωστότερη εικόνα που ξεπήδησε από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble απαθανατίζει τον σχηματισμό ουράνιων σωμάτων στον αστερισμό Eagle Nebula, φέρνοντας κοντά κοσμική γέννηση και αισθητικό μεγαλείο…

Ο διαστημικός περίπατος του Εντ Γουάιτ (1965)

Ο πρώτος Αμερικανός στο Διάστημα βγήκε μόλις από το Gemini 4. Ο σοβιετικός κοσμοναύτης Αλεξέι Λεόνοφ τον νίκησε μεν κατά τρεις μήνες, αν και ο Γουάιτ μας χάρισε την πρώτη χορταστική εικόνα από άνθρωπο να πλέει αμέριμνος στο Υπερπέραν…

Η πατημασιά στο Φεγγάρι (1969)

Η φωτογραφία που τράβηξε ο Μπαζ Όλντριν πάνω στη σεληνιακή επιφάνεια δεν ήταν καλλιτεχνική αναζήτηση αλλά επιστημονική παραγγελιά στην αποστολή του Apollo 11, καθώς οι γήινοι ερευνητές ήθελαν να μελετήσουν τις ιδιότητες του σεληνιακού εδάφους. Ο άνθρωπος πάτησε το Φεγγάρι και έχουμε καλές αποδείξεις γι’ αυτό…

Το Προεδρικό Πανόραμα του Άρη (1997)

Το φαντασμαγορικό και υψηλής ανάλυσης πανόραμα του Κόκκινου Πλανήτη φιλοτεχνήθηκε με κόπο από τη NASA αποκλειστικά για τα μάτια του αμερικανού προέδρου Μπιλ Κλίντον! Ευτυχώς που κατόπιν είχαμε την ευκαιρία να το θαυμάσουμε όλοι…

Η Μεγάλη Κόκκινη Κηλίδα του Δία (1979)

Τόσο το Voyager 1 όσο και το Voyager 2 φωτογράφισαν τον κολοσσιαίο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος όταν πέρασαν κοντά του το 1979. Η γνωστότερη μακράν εικόνα του σχετικού διαστημικού λευκώματος του Δία αφορά στη Μεγάλη Κόκκινη Κηλίδα του, μια αρχαία καταιγίδα τόσο μεγάλη που χωρά στο εσωτερικό της τρεις πλανήτες στο μέγεθος της Γης!

Η εκτόξευση της αποστολής του Apollo 11 (1969)

Ο θηριώδης πύραυλος Saturn V απογειώνεται και ανοίγεται σε έναν καινούριο θαυμαστό κόσμο, αλλάζοντας λίγο αργότερα μια και καλή τον κόσμο όπως τον ξέραμε, καθώς ο άνθρωπος έμελλε να πατήσει στο Φεγγάρι…

Η πιο λεπτομερής άποψη του Διαστήματος (2004)

Ποτέ άλλοτε ο νυχτερινός ουρανός δεν έχει καταγραφεί έτσι. Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble απαθανατίζει βαθύτερα και εντυπωσιακότερα από ποτέ περισσότερους από 10.000 γαλαξίες κατά τη διάρκεια 400 περιστροφών του γύρω από τη Γη…

Η πρώτη φωτογραφία του Άρη (1976)

Ήταν στις 20 Ιουλίου 1976, εφτά ακριβώς χρόνια από το μικρό εκείνο βήμα του Άρμστρονγκ στο Φεγγάρι, που το Viking 1 προσγειώθηκε στον Κόκκινο Πλανήτη. Η ρομποτική κάψουλα απαθανάτισε τη μοναδική εικόνα λίγα μόλις λεπτά μετά την προσεδάφισή της…

Η κατεστραμμένη και εγκαταλειμμένη κάψουλα του Apollo 13 (1970)

Έπρεπε να φωτογραφηθεί η εγκαταλειμμένη στο Διάστημα κάψουλα πριν εισβάλει στη γήινη ατμόσφαιρα για να δουν οι τρεις αστροναύτες της αποστολής του Apollo 13 την εκτεταμένη ζημιά που προκάλεσε η έκρηξη μέσα στο διαστημόπλοιο και τους απέτρεψε τελικά από το να προσεδαφιστούν στο Φεγγάρι.

Η Γη από τον Άρη (2004)

Το εξερευνητικό όχημα της NASA, Spirit, απαθανατίζει την πρώτη εικόνα της Γης από επιφάνεια άλλου πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος (εξαιρουμένης φυσικά της Σελήνης).

Ο Ήλιος με το Τερατώδες Νύχι (1973)

Μπορεί ο Ήλιος μας να είναι το γνωστότερο ουράνιο αντικείμενο, η μνημειώδης φωτογραφία τον παρουσιάζει ωστόσο πολύ διαφορετικό και αβίαστα τρομακτικό! Η εικόνα του SOHO (Solar and Heliospheric Observatory), που είναι στρατοπεδευμένος μεταξύ Γης και Ήλιου, αποκαλύπτει ότι το αστέρι του συστήματός μας είναι μια πολύβουη και γεμάτη δραστηριότητα σφαίρα.

Ο γαλαξιακός μας γείτονας

Η Ανδρομέδα είναι ο κοντινότερος γαλαξίας μας στο Milky Way, αν και βρίσκεται περισσότερα από 2,3 εκατ. έτη φωτός μακριά! Παρά το γεγονός ότι είναι ορατή και με γυμνό μάτι, ως μια αχνή κηλίδα στον ουρανό, η Ανδρομέδα έγινε δημοφιλής μόλις στρέψαμε τη τηλεσκόπια πάνω της. Μια από τις πρώτες και καλύτερες απεικονίσεις της ήταν αυτή της NASA, όταν 40 ασπρόμαυρες αποτυπώσεις του γαλαξία συνδυάστηκαν και χρωματίστηκαν κατόπιν με βάση παλιότερες φωτογραφίες…

Άνθρωπος στο Διάστημα (1984)

Ήταν στις 7 Φεβρουαρίου 1984 όταν ο κυβερνήτης της διαστημικής κάψουλας Challenger απαθανάτισε τον αστροναύτη Bruce McCandless στην πρώτη ελεύθερη βόλτα ανθρώπου στο Διάστημα (χωρίς σχοινιά δηλαδή)! Ο τολμηρός διαστημάνθρωπος περιηγήθηκε στο Υπερπέραν χωρίς τα δεσμά και την ασφάλεια που αυτά παρέχουν, πηγαίνοντας εκεί που κανείς αστροναύτης δεν είχε πάει…

Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός με φόντο τον Ήλιο (2011)

Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός κατά τη διάρκεια ηλιακής έκλειψης στις 4 Ιανουαρίου 2011, όπως απαθανατίστηκε από τηλεσκόπιο του Ομάν. Υπέροχο, όπως κι αν το δεις…

Ηλιοβασίλεμα στον Άρη (2005)

Πώς είναι άραγε ένα ηλιοβασίλεμα στον Κόκκινο Πλανήτη; Εξίσου εντυπωσιακό με της Γης; Το ρομποτικό όχημα της NASA, Spirit, έβαλε σκοπό να το ανακαλύψει αυτό, γι’ αυτό και κάρφωσε τα μηχανικά του μάτια πάνω του, όντας στην επιφάνεια του Άρη. Όσο για τη φαντασμαγορία, συστάσεις δεν χρειάζεται…

Η Ωχρή Μπλε Κηλίδα (1990)

Η ανατρεπτική αυτή εικόνα της Γης είναι μία από τις 60 φωτογραφίες που τράβηξε το Voyager 1στις 14 Φεβρουαρίου 1990 από μια απόσταση μεγαλύτερη από 6 δισ. χιλιόμετρα μακριά από τον πλανήτη μας! Η Γη δεν είναι παρά μια μικροσκοπική κηλίδα στον ωκεανό της κοσμικής απεραντοσύνης…

Το Μάτι του Θεού (2004)

Το κόσμημα αυτό της ουράνιας φωτογραφίας παραμένει μια από τις εμβληματικότερες αστρονομικές εικόνες, παρουσιάζοντας το ουράνιο σώμα Helix Nebula. Το πλανητικό νεφέλωμα πεθαίνει, με τι τρόπο όμως το κάνει! Και πάλι μια ευγενική χορηγία του τηλεσκοπίου Hubble…

Το Γαλάζιο Μάρμαρο (1972)

Η άποψη της Γης από απόσταση 45.000 χιλιόμετρων παραμένει η πιο αναγνωρίσιμη ίσως αστρονομική εικόνα όλων των εποχών και είναι παρακαταθήκη της αποστολής του Apollo 17 στον δρόμο του για το Φεγγάρι. Ήταν στις 7 Δεκεμβρίου 1972 όταν το πλήρωμα του Apollo χάρισε στην ανθρωπότητα το αρχέτυπο το ίδιο της διαστημικής περιπέτειας του ανθρώπου…

 sfairika.g 

Nasa: Οι κορυφαίες τεχνολογικές καινοτομίες που επέτρεψαν την κατάκτηση του Διαστήματος!

Το φαντασμαγορικό φιλμ «Interstellar» μας εισάγει σε ένα δυστοπικό μέλλον όπου το γήινο οικοσύστημα έχει καταστραφεί και η τροφή γίνεται ολοένα και πιο σπάνια.
Μόνο ένα διαστημικό ταξίδι πέρα από τον γαλαξία μπορεί να προσφέρει στην ανθρωπότητα ελπίδα για επιβίωση και μια ομάδα εξερευνητών θα ανοιχτεί στην ανήκουστη περιπέτεια αναλαμβάνοντας την ηρωικότερη αποστολή που έχει σκαρφιστεί ποτέ ο άνθρωπος: ένα ταξίδι μέσω μιας χωροχρονικής πύλης σε τρεις πιθανούς κατοικήσιμους πλανήτες ενός μακρινού γαλαξία, αψηφώντας κάθε φυσικό περιορισμό, για να ανακαλύψει αν η ανθρωπότητα μπορεί να βρει τη θέση της ανάμεσα στα αστέρια!
Το φιλόδοξο, συναρπαστικό και εν πολλοίς μεγαλειώδες φιλμ του Κρίστοφερ Νόλαν είναι μια ακαταμάχητη περιπέτεια για τα μάτια, το μυαλό και την καρδιά, αν και το συγκλονιστικό όραμα του σκηνοθέτη δεν θα μπορούσε καν να συλληφθεί χωρίς τη βαριά διαστημική παρακαταθήκη της NASA, της διαστημικής υπηρεσίας των ΗΠΑ δηλαδή που άλλαξε λίγο-πολύ τόσο τον τρόπο που βλέπουμε το Σύμπαν όσο και τη φυσική περιπέτεια του ανθρώπου εκτός της γήινης ατμόσφαιρας.
Με αφορμή λοιπόν την πολυαναμενόμενη πρεμιέρα του οπτικά εντυπωσιακού και νοηματικά πυκνού «Interstellar» στα κανάλια Novacinema στις 18 Οκτωβρίου, είναι μια καλή ευκαιρία να γιορτάσουμε το γεγονός αποδίδοντας τα εύσημα στη NASA, που μας έκανε να μπορούμε να ονειρευόμαστε κινηματογραφικά ταξίδια σε μακρινούς γαλαξίες. Τα κανάλια Novacinema, πιστά στο ραντεβού τους με τις φιλόξοδες υπερπαραγωγές, φέρνουν στην Ελληνική τηλεόραση τουλάχιστον έναν χρόνο πριν από την προβολή τους σε οποιοδήποτε άλλο τηλεοπτικό κανάλι τις πιο πολυσυζητημένες ταινίες του Χόλιγουντ.
Και βέβαια χάρη στον αποκωδικοποιητή NovaBox+ και τη δυνατότητα εγγραφής, πλέον έχουμε τη δυνατότητα να απολαμβάνουμε τις λαμπερές πρεμιέρες όποτε και όσες φορές θέλουμε, δημιουργώντας ταυτοχρόνως το προσωπικό μας video club!
Η NASA, το απόλυτο συνώνυμο της τεχνολογικής καινοτομίας από το 1958 που ιδρύθηκε, κατάφερε πρόγραμμα το πρόγραμμα να κόψει κάθε δεσμό με τα παλιά και πουθενά δεν ήταν αυτό πιο φανερό από τα χρόνια της διαστημικής κούρσας με τη Σοβιετική Ένωση, χοντρικά από το 1961-1972. Στα επόμενα χρόνια η χρηματοδότησή της καταποντίστηκε και έπεσε από το 5% του αμερικανικού προϋπολογισμού το 1966 στο 1% στις δεκαετίες του 1970, του 1980 και του 1990, φτάνοντας στο 0,5% που είναι σήμερα.
Παρά ταύτα, συνεχίζει να οδηγεί το διαστημικό πρόγραμμα της ανθρωπότητας μέσω μιας μακράς σειράς από καινοτόμα προγράμματα που έφεραν προσφάτως τον άνθρωπο στην επιφάνεια του Κόκκινου Πλανήτη! Ώρα να δούμε λοιπόν τις μεγάλες στιγμές της NASA, αυτές που μεταμόρφωσαν τον κόσμο αλλά και τις προσλαμβάνουσές μας για ό,τι κείται πέρα από την ασφάλεια του πλανήτη μας…

Ο πύραυλος που πήγε το Apollo 11 στο Φεγγάρι

Μιλώντας για διαστημικές καινοτομίες, η πρώτη θέση πηγαίνει αυτοδίκαια στον πανίσχυρο σεληνιακό πύραυλο Saturn V, το θεόρατο αυτό «κτήνος» σε μέγεθος βομβαρδιστικού του Β’ Παγκοσμίου και βάρος στους 2.700 τόνους! Όλα πάνω στον Saturn Moon Rocket ήταν θηριώδη, όπως η ιπποδύναμη των πέντε μηχανών του που άγγιξε τα 160 εκατομμύρια άλογα!
Αν ο πύραυλος αποτύγχανε στην εκτόξευσή του, τότε η έκρηξη που θα προκαλούσε θα ήταν αντίστοιχη μιας μικρής ατομικής βόμβας, γι’ αυτό και ήταν επιτακτικότατη η ανάγκη να πάνε όλα κατ’ ευχήν. Παρά το γεγονός ότι βασίστηκε σε παλιότερη τεχνολογία, ακόμα και στους διαβόητους V2 πυραύλους του Βέρνερ φον Μπράουν που σφυροκόπησαν Λονδίνο και Αμβέρσα κατά τον Β’ Παγκόσμιο, ήταν τόσο εξελιγμένος που λίγη σχέση είχε τελικά με τους προκατόχους του.
Το άγνωστο με το οποίο έρχονταν αντιμέτωποι οι μηχανικοί της NASA καλούσε σε τιτάνιες αλλαγές στην τεχνολογία αλλά και εξίσου ριζοσπαστικές σκέψεις και κανείς δεν μπορούσε φυσικά να είναι σίγουρος για την έκβαση του εγχειρήματος. Όταν ο αμερικανός πρόεδρος Τζον Κένεντι ανακοίνωσε την πρόθεσή του να προσγειώσει τους Αμερικανούς στη σεληνιακή επιφάνεια μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960 (το 1961 έγινε η μεγαλόστομη δήλωση), τα μεγαλοστελέχη της NASA παραδέχονταν πως «δεν ήξεραν ακόμα και τι δεν ήξεραν»!
Παρά ταύτα, σε οχτώ μόλις χρόνια η ομάδα φαινόταν πανέτοιμη και ο κολοσσιαίος πύραυλος Saturn V μετέφερε με ασφάλεια την κάψουλα του Apollo 11 στο Φεγγάρι στις 20 Ιουλίου 1969 χωρίς ανεπιθύμητες απώλειες. Ήταν η μεγαλύτερη στιγμή της κατάκτησης του Διαστήματος, το σπουδαίο γεγονός που έβαλε τέλος στην ακραία ψυχροπολεμική μάχη ΗΠΑ και ΕΣΣΔ για την πρωτιά στη Σελήνη…

Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός

Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός  είναι το μεγαλύτερο και ακριβότερο μηχάνημα που έχει εγκαταλείψει ποτέ τη Γη και αντιπροσωπεύει την πιο περίπλοκη και πετυχημένη (αν και συχνά τεταμένη) διεθνή συνεργασία που έχει αναλάβει ποτέ η ανθρωπότητα. Αρκεί να ειπωθεί ότι η τελική κατασκευή συνδυάζει σχεδιασμούς και τμήματα που είχαν φτιαχτεί για τα ιδιαίτερα εθνικά διαστημικά προγράμματα των ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Ιαπωνίας και Ευρώπης!
Ο International Space Station (ISS) είναι μεγαλύτερος σε διαστάσεις από γήπεδο ποδοσφαίρου και το συνολικό του κόστος άγγιξε τα 150 δισ. δολάρια(!). Παραμένει το πιο πολυσύχναστο μέρος του Διαστήματος, καθώς πληρώματα από πάμπολλες χώρες τον κατοικούν σχεδόν αδιάλειπτα για 15 ολόκληρα χρόνια. Ο (ISS) γερνά όμως και πλέον νέες και ακόμα πιο εφευρετικές λύσεις απαιτούνται για την αντικατάσταση των παρωχημένων τμημάτων του, αν και έχει αποδειχτεί πολύ σκληρό καρύδι! Το σπίτι του ανθρώπου έξω από την ατμόσφαιρα προγραμματίζεται να μείνει σε τροχιά τουλάχιστον μέχρι το 2024…

Η Σεληνιακή Κάψουλα

Ελαφρύτερη, ελαφρύτερη, ελαφρύτερη, αυτή η λέξη ακουγόταν συνεχώς και μηχανικά στην Grumman Corporation καθώς πάλευε να κατασκευάσει τη Σεληνιακή Κάψουλα του Apollo για λογαριασμό της NASA. Ο ιστορικός κατασκευαστής σκληροτράχηλων μαχητικών αεροσκαφών είχε μόλις υπογράψει ένα συμβόλαιο που θα άλλαζε τη μοίρα του, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση του είχε ζητήσει να φτιάξει έναν μικρό αριθμό πραγματικών διαστημόπλοιων, μηχανών δηλαδή που προορίζονταν να πετάξουν στις αφιλόξενες συνθήκες του Διαστήματος! Κάθε γνώση που είχε λοιπόν η Grumman για αεροδυναμική και ελιγμούς ήταν πρακτικά άχρηστη.
Οι μηχανικοί της πάλεψαν με τον ίδιο τους τον εαυτό για να δώσουν μορφή στα σχέδια της NASA, αν και το τελικό αποτέλεσμα απηχούσε ελαφρώς μόνο τον αρχικό σχεδιασμό. Είχαν αφαιρεθεί σχεδόν όλα τα παράθυρα, τα καθίσματα αλλά και ό,τι άλλο θεωρήθηκε άχρηστο και περιττό, κρατώντας μόνο τα απολύτως απαραίτητα για την προσσελήνωση.
Ακόμα και «γυμνή» όμως, η διαστημική πτητική μηχανή παραήταν βαριά για να πετάξει, κι έτσι η Grumman έφτασε το πράγμα στα άκρα εφαρμόζοντας ακραίες και καινοτόμες μεθόδους για να απαλλαγεί από κάθε περιττό γραμμάριο, φτάνοντας συχνά μια ανάσα από την ολοκληρωτική σύγκρουση με τους υπεύθυνους της NASA. Ακόμα και τα μηχανικά μέρη υπέβαλλαν σε χημική επεξεργασία ώστε να χάσουν κάθε αχρείαστο χιλιοστόγραμμο, για τέτοια τιτάνια προσπάθεια μιλάμε.
Στο τέλος όμως οι κάψουλές της πέταξαν και αυτή που χρησιμοποιήθηκε τελικά στην αποστολή, η Apollo 13 LM, έσωσε το πλήρωμα όταν η δεξαμενή του οξυγόνου εξερράγη! Σπάνια η NASA έχει ξαναχαρακτηρίσει «τέλεια» τη δουλειά τρίτου κατασκευαστή…

Το Curiosity του Άρη

«Προσγείωση. Είμαστε ασφαλείς στον Άρη!», με τις πέντε αυτές λέξεις χαιρέτισε ο επικεφαλής του προγράμματος Αλ Τσεν την αίσια κατάληξη μιας οδύσσειας δέκα ετών που έφερε το Curiosity   στην επιφάνεια του Άρη Με προϋπολογισμό στα 2,5 δισ. δολάρια, το πιο φιλόδοξο μακράν πρόγραμμα της NASA των τελευταίων χρόνων, που απαίτησε εκθετικά περισσότερο σχεδιασμό και προσπάθεια, μετατράπηκε σε έναν θρίαμβο που λογίζεται σωστό τεχνολογικό θαύμα. Γιατί το περίπλοκο λειτουργικά Mars Rover Curiosity ζυγίζει έναν τόνο και έχει το μέγεθος μίνι αυτοκινήτου, η ασφαλής προσγείωσή του μόνο μικρή πρόκληση δεν ήταν λοιπόν.
Κάθε μέθοδος που είχε χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα δεν ήταν επαρκής για ένα τόσο βαρύ μηχάνημα, έπρεπε λοιπόν οι μηχανικοί να σκεφτούν ανατρεπτικά και να αποτολμήσουν κάτι ακραίο, ριψοκινδυνεύοντας να γκρεμοτσακιστεί το πανάκριβο όχημα και να καταστραφεί η αποστολή. Κι όμως, το κατέβασαν τελικά με τη βοήθεια νάιλον σχοινιών, παρά το γεγονός ότι ο σχεδιασμός του «ουράνιου γερανού», όπως τον είπαν, δεν έγινε ακριβώς δεκτός με ενθουσιασμό από τους επιτελείς της NASA.
Τα αίματα άναψαν όσο η ομάδα εξηγούσε τη θεότρελη ιδέα της: να κατεβάσουν το διαστημικό σκάφος επικινδύνως κοντά στην επιφάνεια του Άρη, χρησιμοποιώντας αλεξίπτωτα και πυραύλους, και να προσγειώσουν μετά το Curiosity με τη βοήθεια νάιλον σχοινιών! Η πίεση πολλών άγγιξε κόκκινο: «Πρώτα έπρεπε να περάσουμε το τεστ των γέλιων», θυμάται ο αρχιμηχανικός Ρόμπερτ Μάνινγκ.
Κι όμως, στις 5 Αυγούστου 2012 οι μόνοι άνθρωποι που γέλασαν τελικά ήταν τα μέλη της ομάδας του Curiosity, καθώς το οχηματάκι προσγειώθηκε με επιτυχία και ανοίχτηκε στην απόκοσμη περιπέτειά του…

Ο Υπολογιστής Ταξιδίου του Apollo

Πώς να φτάσεις ως το Φεγγάρι με την τεχνολογία του 1960; Απλά στοχεύεις στη Σελήνη και απογειώνεις τον πύραυλο; Όχι βέβαια, χρειάζεσαι σοφιστικέ υπολογιστές πτήσης, αν και το 1963, όταν η NASA άρχισε να παίρνει στα σοβαρά το ενδεχόμενο επανδρωμένης αποστολής στο Φεγγάρι, τέτοιες μηχανές γέμιζαν δωμάτια ολόκληρα! Απτόητη η διαστημική υπηρεσία των ΗΠΑ, επιστράτευσε το Εργαστήριο Οργάνων του ΜΙΤ (Massachusetts Institute of Technology) για να τη βοηθήσει με το σύστημα πλοήγησης του Apollo.
Το αποτέλεσμα ήταν το πρώτο ψηφιακό σύστημα πτήσης με ολοκληρωμένα κυκλώματα που κατασκευάστηκε ποτέ! Οι αστροναύτες του Apollo χρησιμοποίησαν μάλιστα τον υπολογιστή για να πετάξουν από τη Γη στη Σελήνη και πίσω εννιά φορές, μετρώντας και έξι πετυχημένες προσγειώσεις. Αν και το φοβερότερο απ’ όλα ήταν οι τεχνικές του προδιαγραφές.
Ο υπολογιστής πτήσης μπορούσε να πλοηγήσει το διαστημόπλοιο από τη Γη στη Σελήνη, από τη σεληνιακή τροχιά στην επιφάνεια του Φεγγαριού και μετά πίσω στη Γη με μόλις 2 kilobytes RAM και άλλα 36 kilobytes προγραμματισμού (και ταχύτητα στο 1 megahertz)! Πολύ πιο «χαζό» δηλαδή από ένα σύγχρονο πλυντήριο ρούχων! Κι όμως, οι απίστευτες για την εποχή του δυνατότητες καθόρισαν τη σύγχρονη ψηφιακή τεχνολογία και έδειξαν τον θαυμαστό νέο δρόμο που έπρεπε να ακολουθήσει η ανθρωπότητα…

 sfairika.gr/ 

Πότε σχηματίστηκε η «σιδερένια καρδιά» της Γης;

Η σφαίρα από συμπαγή σίδηρο που αποτελεί τον πυρήνα της Γης και έχει μέγεθος λίγο μεγαλύτερο από το νάνο πλανήτη Πλούτωνα, σχηματίσθηκε πριν από ένα έως ενάμισι δισεκατομμύριο χρόνια, σύμφωνα με νέες εκτιμήσεις των επιστημόνων.
Οι ερευνητές που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Nature», υπολόγισαν επίσης ότι η «σιδερένια καρδιά» της Γης συνεχίζει να μεγαλώνει, αυξάνοντας τη διάμετρό της κατά περίπου ένα χιλιοστό κάθε χρόνο.
Ακόμη, σύμφωνα με τις νέες εκτιμήσεις, ο πυρήνας της Γης κρυώνει (απώλεια θερμότητας προς την επιφάνεια) λιγότερο γρήγορα από ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες έως τώρα. Οι νέοι υπολογισμοί δείχνουν ότι το γήινο μαγνητικό πεδίο, το οποίο τροφοδοτείται από τη συνεχή κυκλική ροή του ρευστού σιδήρου του εξωτερικού πυρήνα, που περιβάλλει τον στερεό σίδηρο του εσωτερικού πυρήνα, θα συνεχίσει να υπάρχει για τουλάχιστον ένα δισεκατομμύριο χρόνια. Αυτό, πρακτικά, σημαίνει ότι η Γη μπορεί να έχει το κεφάλι της ήσυχο ότι για πολύ καιρό ακόμη θα προστατεύεται από ένα μαγνητικό πεδίο.
Η Γη σχηματίσθηκε ως πλανήτης πριν από περίπου 4,54 δισεκατομμύρια χρόνια, σχεδόν 100 εκατομμύρια χρόνια μετά τον σχηματισμό του ηλιακού μας συστήματος πέριξ του άστρου μας, του Ήλιου. Αρχικά ο πλανήτης μας ήταν μια μάζα από λιωμένα καυτά πετρώματα, αλλά σταδιακά ψύχθηκε και απόκτησε μια στερεή επιφανειακή κρούστα που επέπλεε πάνω στο ρευστό εσωτερικό της Γης. Στη συνέχεια, αναπτύχθηκε η ατμόσφαιρα και η ζωή.
Όμως ερώτημα παραμένει πότε στερεοποιήθηκε ο εσωτερικός πυρήνας από σίδηρο. Οι έως τώρα εκτιμήσεις κυμαίνονταν από το ότι αυτό συνέβη πριν από μόλις 500 εκατ. χρόνια έως ότι συνέβη πριν από δύο δισεκατομμύρια χρόνια. Η νέα εκτίμηση τοποθετεί το συμβάν κάπου ενδιάμεσα.
Το πότε η Γη απέκτησε μια στερεή «καρδιά» από σίδηρο, είναι σημαντικό, γιατί μόνο τότε μπόρεσε να λειτουργήσει το «γεω-δυναμό» της, ώστε να τροφοδοτήσει το μαγνητικό πεδίο της, το οποίο προστατεύει την ζωή στην επιφάνεια του πλανήτη μας από την επικίνδυνη ηλιακή ακτινοβολία.
Στον Αρη, υπήρχε ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο, αλλά εξαφανίσθηκε μόλις 500 εκατομμύρια χρόνια μετά τη δημιουργία του. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η Γη σφύζει σήμερα από ζωή, αλλά όχι ο γειτονικός μας πλανήτης.
Ο στερεός εσωτερικός πυρήνας της Γης ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά -ως διακριτός από τον ρευστό εξωτερικό πυρήνα- το 1936 από τη δανή σεισμολόγο και γεωφυσικό Ίνγκε Λέμαν. Ο στερεός πυρήνας -που εκτός από σίδηρο περιέχει και νικέλιο- αρχίζει σε βάθος περίπου 5.200 χιλιομέτρων και έχει ακτίνα περίπου 1.200 χιλιομέτρων. Η θερμοκρασία του υπολογίζεται στους 5.400 βαθμούς Κελσίου, σχεδόν όσο και στην επιφάνεια του Ήλιου.

imerisia.gr – phys.org

physicsgg

Φυσικοί και Φυσική από το διαδίκτυο

Το βέλος δεν πέτυχε την καρδιά – Συνέντευξη από τον κ. Λευτέρη Βελισσαράτο

Συνέντευξη-Επιμέλεια: Σίμος Οικονομίδης

Ο διαγωνισμός Insight Astronomy Photographer of the Year είναι μια ετήσια πανδαισία με τις πιο όμορφες και θεαματικές εικόνες του σύμπαντος, τις οποίες αποτυπώνουν αστροφωτογράφοι από όλον τον κόσμο. Το 2015, έβδομη χρονιά διεξαγωγής του διαγωνισμού, θεσπίστηκαν νέες κατηγορίες και περισσότερα βραβεία για τους διαγωνιζομένους. Σε κάθε κατηγορία επιλέγεται μία φωτογραφία ως η καλύτερη.
Φέτος κατατέθηκαν στον διαγωνισμό 2700 συμμετοχές (αριθμός ρεκόρ) από αστροφωτογράφους που προέρχονται από 59 χώρες. Οι 11 νικητήριες στις ισάριθμες κατηγορίες παρουσιάζονται σε μια έκθεση στο Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Greenwich έως τις 26 Ιουνίου 2016. Μία από αυτές, με τίτλο The Arrow Missed the Heart, είναι του Έλληνα ερασιτέχνη αστρονόμου και αστροφωτογράφου, κ. Λευτέρη Βελισσαράτου. Η φωτογραφία του αναδείχτηκε καλύτερη στην κατηγορία Πλανήτες, Κομήτες & Αστεροειδείς.

Κύριε Βελισσαράτε πετύχατε μια πολύ σημαντική διάκριση στον διαγωνισμό Insight Astronomy Photographer of the Year 2015. Πείτε μας λίγα λόγια για τον διαγωνισμό και τι σημαίνει για σας αυτή η βράβευση.
Ο διαγωνισμός Astronomy Photographer of the Year, τον οποίο διοργανώνει το Βασιλικό Αστεροσκοπείο Greenwich, είναι κατά την άποψή μου ο σημαντικότερος και ο πιο άρτια οργανωμένος διαγωνισμός που διεξάγεται  στον χώρο της αστρονομικής απεικόνισης (“imaging”) και της αστροφωτογραφίας για τους ερασιτέχνες αστρονόμους στον πλανήτη. Το μέγιστο όφελος μέσα από ένα γεγονός τέτοιας εμβέλειας δεν είναι η πρώτη θέση, είναι η παρακίνηση, η ώθηση σε αστροφωτογραφους από όλον τον κόσμο να ξεπερνούν τον εαυτό τους. Να επινοούν, να καινοτομούν, να “σπρώχνουν” τα όριά τους όλο και πιο πέρα, να γίνονται με κάθε αποτυχία ακόμα καλύτεροι. Να δημιουργούν εικόνες πραγματικά ασύλληπτης ομορφιάς. Αυτό θεωρώ πως είναι το αγνό και το γνήσιο όφελος ενός μεγάλου διαγωνισμού. Η γνώση και η εμπειρία που αποκόμισε ο κάθε ένας από τους περίπου 700 αστροφωτογράφους που έλαβαν μέρος από όλον τον κόσμο.

Τελετή απονομής και έναρξη έκθεσης – Διαγωνισμός Insight Astronomy Photographer 2015

Σε ό,τι αφορά εμένα, είμαι πραγματικά συγκινημένος που εκτιμήθηκε ανάλογα το όραμα μου και η δυσκολία επίτευξης αυτού του project. Συγκινημένος, επιπλέον, γιατί σε μια υπέροχη αίθουσα, σε μια βιωματική ατμόσφαιρα, όπου ήταν συγκεντρωμένοι λαμπροί αστρονόμοι και εξαίρετοι αστροφωτογράφοι από όλον τον κόσμο, το όνομα μου ακούστηκε συνοδευόμενο από το όνομα της χώρας μου. Οι κριτές είπαν, όταν σηκώθηκα να παραλάβω το βραβείο μου, πως “το βέλος που έχασε την καρδιά” είχε τον μεγαλύτερο συντελεστή δυσκολίας από όλες τις εικόνες που παρουσιάστηκαν στον διαγωνισμό σε σχέση με τον αρχικό αισθητικό σκοπό απεικόνισης. Αυτό συνδέεται τόσο με τη στρατηγική της απόκτησης των δεδομένων, αλλά κυρίως με την επεξεργαστική διαχείριση δομών διαφορετικής φωτεινότητας σε ένα υπόβαθρο όπου εκτός από άστρα, κυριαρχεί η παρουσία ενός εκτεταμένου νεφελώματος υδρογόνου, ενώ πρέπει να ληφθεί υπόψη η διαφορετική κίνηση του κομήτη σε σχέση με τη σχετική κίνηση του υποβάθρου λόγω της περιστροφής της Γης.
Πώς σας ήρθε η ιδέα για τη φωτογραφία που βραβεύτηκε; 
Σχεδόν κάθε στόχος που αποτελεί το επόμενο project για μια εικόνα είναι προϊόν μελέτης εβδομάδων ή μηνών, σε κάποιες περιπτώσεις. Ίσως κάποιοι κοντινοί μου φίλοι να θυμούνται πως έλεγα εκείνη την περίοδο πόσο πολύ θα ήθελα να “πάρω” έναν κομήτη κάποια φορά. Έτσι λοιπόν, ξεκίνησα να παρατηρώ εκατοντάδες εικόνες κομητών στο διαδίκτυο, να μελετάω όλους τους υποψήφιους κομήτες εκείνης της περιόδου, με όλα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους που ορίζουν τα αντικειμενικά κριτήρια, για να αποτελέσουν πιθανό στόχο, αλλά και τα υποκειμενικά, προσωπικά μου κριτήρια, που συνδυάζονται με το ενδιαφέρον που θα είχε για μένα η κάθε περίπτωση. Ένας κομήτης που πλέει μοναχικά σε αστρικό υπόβαθρο δεν μου ήταν αρκετό. Ήθελα κάτι περισσότερο.
Η τροχιά του C/2014 Jacques E2 θα περνούσε στις 24/08/2014 από το Heart Nebula στον αστερισμό της Κασσιόπης.
Σκέφτηκα (ύστερα από αρκετές τεχνικές και εικαστικές εκτιμήσεις), πώς θα ήταν άραγε ένας κομήτης που ταξιδεύει σε αστρικές θάλασσες μπροστά από υπέροχα νέφη υδρογόνου, ως εικόνα; Να κάτι που δεν είχα δει ποτέ όπως εγώ θα το ήθελα. Αυτό είναι, σκέφτηκα. Η εικόνα αυτή δεν γεννήθηκε από την πρόθεση να φωτογραφίσω απλά και μόνο έναν κομήτη. Ήταν μια υπέροχη κοσμική συγκυρία την οποία είδα αδιαίρετα σαν σύνθεση, έχοντας σκοπό να ξεπεράσω τις τεχνικές δυσκολίες απεικόνισης μιας τέτοιας πρόκλησης.

“The Arrow Missed the Heart”

Πόσον καιρό ασχολείστε με την Αστρονομία και ποιο ήταν το εναρκτήριο ερέθισμα;
Με την αστρονομία ασχολούμαι με τον δικό μου τρόπο από τότε που ζητούσα από τους γονείς μου να με κρατούν και να με οδηγούν κάθε φορά που επιστρέφαμε σπίτι από τον εβδομαδιαίο κινηματογράφο, έτσι ώστε να μπορώ να έχω το κεφάλι μου τέρμα ψηλά, για να βλέπω μόνο άστρα στο οπτικό μου πεδίο και να φαντάζομαι εκείνους τους ατέλειωτους κόσμους. Πρέπει να ήμουν 7-8 ετών.
Πολλές φορές η μαγεία βρίσκεται στα ερωτήματα και όχι απαραίτητα μόνο στις απαντήσεις. Ερωτήματα που έθετα από πολύ μικρός και όλη την υπόλοιπη ζωή μου ως τώρα προσπαθώ να τα προσεγγίσω. Η αποτύπωση βαθέως ουρανού δεν είναι τίποτα περισσότερο από την «αρχέγονη» ανάγκη μου να προσεγγίσω εκείνους τους κόσμους που πάντα με συνάρπαζαν.
Όλον αυτόν τον καιρό που ασχολείστε με την Αστρονομία και την αστροφωτογραφία ποιες ήταν οι στιγμές της μεγαλύτερης χαράς και της μεγαλύτερης απογοήτευσης;
Οι απογοητεύσεις μου συνδέονταν συνήθως με αστοχία εξοπλισμού ή αποτυχία απόκτησης δεδομένων, λόγω σχετικής απειρίας, τον πρώτο καιρό. Η κάθε αποτυχία, όμως, ήταν ένα μεγάλο σχολείο. Κάθε φορά που κάποιο σφάλμα μού στερούσε τον “καρπό” μιας μεγάλης προσπάθειας, γινόμουν ακόμη καλύτερος. Αυτός είναι ο δρόμος για ένα από τα πιο περίπλοκα και απαιτητικά εγχειρήματα. Η γνώση από κάθε αποτυχία είναι πραγματικά ανεκτίμητη. Αυτό θα ήθελα να πω σε όλους και όλες που σκέφτονται να ασχοληθούν ή ασχολούνται ήδη με τους ατέρμονους κόσμους τις νύχτας. Η απογοήτευση κρατάει μόνο μια στιγμή. Η γνώση από το σφάλμα είναι για πάντα.
Το μόνο που θα μπορούσε να συγκριθεί με την ευτυχία που με κυριεύει κάθε φορά που ατενίζω τη θέα σε μια εικόνα που μόλις έχω δημιουργήσει, είναι η μοναδική εμπειρία ζωής που μου επεφύλαξε η τελετή βράβευσης: η γνωριμία και η συνομιλία με σπουδαίους επαγγελματίες αστρονόμους. Γνώρισα ανθρώπους που διεκδικούν χρόνο από το Hubble για συγκεκριμένα πεδία ερευνών και είχα την ευκαιρία να συζητήσω μαζί τους για διάφορα θέματα, όπως και με πολλούς ερασιτέχνες αστρονόμους από όλον τον κόσμο.

Ο βραβευμένος αστροφωτογράφος Λευτέρης Βελισσαράτος μαζί με την αστρονόμο Jayanne English.

Αντίθετα, μια στιγμή μεγάλης απογοήτευσης ήταν όταν, λίγο παλαιότερα, είχα ζητήσει – μέσω μιας τυχαίας γνωριμίας – δεδομένα από στόχους του τηλεσκοπίου του Χελμού, με σκοπό να τα επεξεργαστώ, κάτι που θα βοηθούσε την ανάδειξη του δικού μας μεγάλου Αστεροσκοπείου στον κόσμο, με credit στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. Με απέφυγαν ευγενικά, ενώ την ίδια στιγμή ικανοί ερασιτέχνες αστροφωτογράφοι στην Αμερική και σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες έχουν πρόσβαση και “προωθούν” με το δικό τους ταλέντο τα τηλεσκόπια της χώρας τους.
Πώς κρίνετε το επίπεδο της ερασιτεχνικής αστρονομίας στη χώρα μας; Ποια είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ερασιτέχνες και τι θα μπορούσε να γίνει προς την κατεύθυνση της επίλυσής τους;
Το επίπεδο της ερασιτεχνικής αστρονομίας στην Ελλάδα είναι, θα έλεγα, σε μεγάλο βαθμό εναρμονισμένο και συμπορευόμενο με το παγκόσμιο, όσον αφορά τους ένθερμους εραστές της Αστρονομίας. Με το διαδίκτυο η πληροφορία μεταβιβάζεται ακαριαία, έτσι υπάρχει μια παγκόσμια “σύνδεση”, με ελεύθερη πρόσβαση στην ενημέρωση, την πρωτοπορία και τις αναρίθμητες δυνατότητες που υπάρχουν σε ένα παγκόσμιο σύνολο, ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται κανείς. Αυτό που με θλίβει στην ελληνική πραγματικότητα είναι ότι ο Έλληνας πρέπει να προσπαθήσει πολύ περισσότερο σε σχέση με τους περισσότερους ερασιτέχνες αστρονόμους στον υπόλοιπο κόσμο, προκειμένου να “αγγίξει” την επιθυμία του, όποια κι αν είναι αυτή.
Οι δυσκολίες των καιρών στραγγίζουν και καταπλακώνουν την επιθυμία πολλών νέων ανθρώπων, που θέλουν μα δεν μπορούν να ασχοληθούν, και περιορίζουν σημαντικά τις δυνατότητες εκείνων που ήδη ασχολούνται.
Σε αυτό το άνισο για τη φτωχή Ελλάδα περιβάλλον, υπάρχουν παρ’ όλες τις δυσκολίες, πολλά θαυμαστά παιδιά, που με συγκινούν πραγματικά με το πάθος, την προσπάθεια και τα αποτελέσματά τους.
Τα ευχάριστα νέα ως “αντίβαρο” στο ζύγισμα αυτής της απόκλισης είναι και το ίδιο το αντίδοτο στη δηλητηριασμένη ατμόσφαιρα του τοπίου της χώρας μας. Η αγάπη που στρέφει το φιλέρευνο πνεύμα κάθε ανθρώπου προς το σύμπαν, δεν έχει ανάγκη από ακριβά αστρονομικά “παιχνίδια”, για να τραφεί. Τρέφεται με γνώση. Όχι με πληροφορία, που είναι το τέλος ενός ταξιδιού που έχει κάνει κάποιος άλλος. Αλλά με γνώση, που είναι το ίδιο το ταξίδι. Με το ταξίδι κατανοείς.
Θα θέλατε να μας πείτε την άποψή σας για την κοινότητα των ερασιτεχνών αστρονόμων στην Ελλάδα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της; Υπάρχει ζωντάνια, δραστηριότητα, ενθουσιασμός; Υπάρχει αλληλεγγύη, αλληλοβοήθεια; Φιλίες; Έχετε κάποιες όμορφες στιγμές να θυμάστε; Θα θέλατε να τις μοιραστείτε;
Η αστρονομία από μόνη της είναι ένα θαυμαστό, από κάθε άποψη, πεδίο. Η μαγεία του ουρανού και η πραγμάτευση του ανεξάντλητου αντικειμένου διεγείρουν τις αρετές των ανθρώπων. Αρετές που εκφράζονται με την ισόβια και ανοιχτή διάθεση της προσφοράς, της βοήθειας και της χαράς του μοιράσματος. Ένα τέτοιο περιβάλλον είναι πάντα ιδανικό και εύφορο για τη δημιουργία αληθινών σχέσεων.
Κάθε κοινότητα, σε όποιο πεδίο κι αν βρίσκεται, όποια ταυτότητα κι αν έχει, αποτελεί ένα “κλειστό” κοινωνικό σύστημα. Όλες οι κοινωνίες έχουν και προβλήματα, πέρα από τα οφέλη. Αυτό που θα ήθελα να προτείνω, με τη μικρή μου φωνή, είναι να μην ξεχνάμε ποτέ την πηγή της δημιουργικότητας μας στην Αστρονομία. Είναι η χαρά του να προσεγγίζουμε όλο και περισσότερο εκείνους τους μακρινούς κόσμους με τον δικό μας τρόπο. Σε καμία περίπτωση ο στόχος για ένα καλό αποτέλεσμα δεν πρέπει να προκαλεί άγχος, σύγχυση, απογοήτευση ή ανταγωνισμό.
Θεωρείτε ότι η ερασιτεχνική Αστρονομία είναι ένα δύσκολο χόμπι; Ακριβό;
Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω δει ποτέ την Αστρονομία σαν χόμπι. Ίσως ένας άνθρωπος που γεννιέται με ένα τέτοιο πάθος βλέπει τον κόσμο μέσα από μια, θα έλεγα, πιο συμπαντική οπτική. Η Αστρονομία, όπως συνηθίζουμε να ονομάζουμε μια ορθότερη και βαθύτερη θέαση στην κατανόηση του φυσικού κόσμου, με σκοπό όχι μόνο τη γνώση αλλά και την τέρψη, είναι τρόπος ζωής και σκέψης. Όχι απλά ένα χόμπι.
Επειδή σαν “χόμπι”, όμως, η Αστρονομία είναι ένα παράθυρο ορθάνοιχτο σε όλους, ορθάνοιχτο στη θέα των κόσμων, δεν συνδέεται με κόστος. Αν σε κάποιον αρέσει, για παράδειγμα, η μουσική, μπορεί να ακούσει το αγαπημένο του τραγούδι μέσα από ένα απλό ραδιάκι ή μέσα από το τελειότερο ηχοσύστημα. Τα όρια και τις απαιτήσεις τα βάζουμε εμείς και σχεδόν πάντα η ομορφιά μέσα από αυτή τη διαδρομή είναι απαράμιλλη. Σε κάθε περίπτωση, όμως, μπορούμε να ξεκινήσουμε αυτό το υπέροχο, δίχως τέλος ταξίδι με ελάχιστο κόστος, π.χ. με ένα ζευγάρι κιάλια, ένα επιπεδόσφαιρο και έναν καλό φίλο. Κάθε σωστή επένδυση εξοπλισμού στην Αστρονομία επιστρέφει πολύ μεγαλύτερη χαρά και ανταμοιβή από το μέγεθος της, όποιο κι αν είναι αυτό.
Τι μπορεί να προσφέρει η Αστρονομία σε μια εποχή που ο κόσμος παλεύει για την επιβίωση; Μπορεί να πετύχει την καρδιά ή είναι καταδικασμένη, υπό αυτές τις συνθήκες, να αστοχεί;
Η επαφή του ανθρώπου με την αστρονομία θα είναι πάντα η αέναη προσπάθεια του είδους μας να προσεγγίσει και να κατανοήσει τον κόσμο πέρα από τις βαριές άγκυρες των αισθήσεων, που συγκρατούν το πνεύμα στην εικονική πραγματικότητα της καθημερινότητας. Η αστρονομία και όλες οι επιστήμες στη σφαίρα της, θα εξασφαλίσουν επίσης και την πιθανή – όχι σίγουρη – επιβίωση μας ως είδος.
Η νοητική διέξοδος του νου στην προσέγγιση του νυχτερινού ουρανού, είτε μέσα από παρατήρηση είτε μέσα από αστροφωτογράφιση, δεν είναι μια πολυτέλεια σε μια αρένα επιβίωσης. Είναι μέσο της επιβίωσης.
Ας αναρωτηθούμε… Αν το βέλος αστοχεί, είναι λιγότερο όμορφη η εικόνα;

Λευτέρης Βελισσαράτος