H NAΣA επιλέγει δύο αποστολές για να εξερευνήσουν το πρώιμο Ηλιακό μας σύστημα

(Αριστερά) καλλιτεχνική απεικόνιση του διαστημικού οχήματος ‘’Λούση’’ (Lucy) καθώς πετάει πάνω από τον Τρωικό αστεροειδή ‘’Ευρυβάτη’’ – έναν από τους έξι διαφορετικούς και επιστημονικά σημαντικούς Τρώες αστεροειδείς που αξίζει να μελετηθεί. Οι ‘’Τρωικοί αστεροειδείς’’ (Trojans) είναι απολιθώματα του σχηματισμού των πλανητών, γεγονός που θα δώσει σημαντικές ενδείξεις για την πρώιμη ιστορία του Ηλιακού μας συστήματος. (Δεξιά) ή  ‘’Ψυχή’’ (Psyche), η πρώτη αποστολή σε ένα κόσμο από μέταλλο που ονομάζεται: ’Ψυχή 16’’ (16 Psyche) που  θα χαρτογραφήσει τα χαρακτηριστικά, τη δομή, τη σύνθεση, και το μαγνητικό του πεδίο, εξετάζοντας ένα τοπίο αντίθετο με οτιδήποτε έχει εξερευνηθεί ποτέ πριν. Η ‘’Ψυχή’’ θα μας διδάξει για τους κρυμμένους πυρήνες της Γης, του Άρη, του Ερμή και της Αφροδίτης.

Εικόνα: SwRI και SSL / Peter Rubi

Η NASA έχει επιλέξει δύο αποστολές που έχουν τη δυνατότητα να ανοίξουν νέα ‘’παράθυρα’’ για μία από τις πρώτες εποχές στην ιστορία του Ηλιακού μας συστήματος - σε μια περίοδο λιγότερο από 10 εκατομμύρια χρόνια μετά τη γέννηση του Ήλιου μας. Οι αποστολές, γνωστές σαν ‘’Λούση’’ και ‘’Ψυχή’’, επιλέχθηκαν από πέντε φιναλίστ και θα προχωρήσουν στη διαμόρφωση της αποστολής, με στόχο την εκτόξευσή τους το 2021 και το 2023, αντίστοιχα.

"Η Λούση θα επισκεφθεί μια περιοχή με  περιβάλλον από πλούσια ύλη. Τους μυστηριώδεις Τρωικούς αστεροειδείς του Δία. Ενώ η Ψυχή θα μελετήσει ένα μοναδικό μεταλλικό αστεροειδή που ποτέ δεν έχουμε επισκεφθεί στο παρελθόν", δήλωσε ο Thomas Zurbuchen, συνεργατικός διοικητής της Διεύθυνσης Επιστημονικών Αποστολών της NAΣA στην Ουάσιγκτον. "Αυτό είναι του τι σημαίνουν τα προγράμματα αποστολών εξερεύνησης  - το να επισκεπτόμαστε με τόλμη μέρη που ποτέ πριν δεν έχει δει κανείς, έτσι ώστε να εφαρμοστεί αυτό που λέμε : πρωτοποριακή επιστήμη."

Η Λούση, ένα ρομποτικό διαστημικό σκάφος, που έχει προγραμματιστεί να εκτοξευτεί τον Οκτώβριο του 2021. Έχει προοριστεί να φτάσει στο πρώτο του ''στόχο'', στη κύρια ζώνη των αστεροειδών, το 2025. Από το 2027-2033, η Λούση θα εξερευνήσει έξι Τρωικούς αστεροειδείς του Δία. Αυτοί οι αστεροειδείς ''παγιδευμένοι'' από τη βαρύτητα του Δία σε δύο σμήνη που μοιράζονται την τροχιά του πλανήτη, ένα να ηγείται και ένα να έπεται του Δία στη 12ετή διάρκειας περιφορά του γύρω από τον ήλιο. Οι Τρώες, όπως αλλιώς λέγονται οι Τρωικοί αστεροειδείς, πιστεύεται ότι είναι λείψανα μίας  πολύ παλιάς εποχής στην ιστορία του Ηλιακού μας συστήματος, και μπορεί να έχουν σχηματιστεί πολύ πιο πέρα ​​από την τρέχουσα τροχιά του Δία.

«Πρόκειται για μια μοναδική ευκαιρία», είπε ο Harold F. Levison, κύριος ερευνητής της αποστολής Λούση από το Νοτιοδυτικό Ερευνητικό Ινστιτούτο (Southwest Research Institute) στο Μπουλντέρ του Κολοράντο. "Επειδή οι ‘’Τρώες’’ είναι απομεινάρια του αρχέγονου υλικού που σχημάτισε τους εξωτερικούς πλανήτες, κατέχουν ζωτικής σημασίας ενδείξεις για την αποκρυπτογράφηση της ιστορίας του Ηλιακού συστήματος. Η Λούση, όπως το ανθρώπινο απολίθωμα από το οποίο πήρε το όνομά της, θα φέρει επανάσταση στην κατανόηση της προέλευσής μας.

Η Λούση θα βασιστεί στην επιτυχία της αποστολής Νέοι Ορίζοντες (New Horizons) της NAΣA στον Πλούτωνα και την ζώνη Κάιπερ (Kuiper Belt), χρησιμοποιώντας νεότερες εκδόσεις των επιστημονικών οργάνων  Ράλφ και Λόρι (RALPH and LORRI) που βοήθησαν στο να αναδειχτούν τα επιτεύγματα της αποστολής. Αρκετά μέλη της ομάδας της  αποστολής Λούση είναι επίσης βετεράνοι της αποστολής Νέοι Ορίζοντες . Η Λούση, επίσης, θα βασιστεί στην επιτυχία της αποστολής Όσιρις- Ρέξ (OSIRIS-Rex) στον αστεροειδή Μπενού (Bennu), με το όργανο  ΟΤΕΣ (OTES) και με αρκετά μέλη της ομάδας  Όσιρις- Ρέξ.

Η αποστολή ''Ψυχή'' θα εξερευνήσει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αντικείμενα στην κύρια ζώνη των αστεροειδών - ένα τεράστιο μεταλλικό αστεροειδή, που είναι γνωστός ως ''Ψυχή 16'', περίπου τρεις φορές πιο μακριά από τον Ήλιο από ότι είναι η Γη. Αυτός ο αστεροειδής έχει περίπου 130 μίλια (210 χιλιόμετρα) διάμετρο, και σε αντίθεση με τους περισσότερους άλλους αστεροειδείς που είναι βραχώδη ή παγωμένα σώματα, πιστεύεται ότι αποτελείται κυρίως από μεταλλικό σίδηρο και νικέλιο, παρόμοια με τον πυρήνα της Γης. Οι επιστήμονες αναρωτιούνται αν η ''Ψυχή'' θα μπορούσε να είναι ένας εκτεθειμένος πυρήνας ενός πρώιμου πλανήτη που θα μπορούσε να ήταν τόσο μεγάλος όσο ο πλανήτης Άρης, ο οποίος όμως έχασε τα βραχώδη εξωτερικά στρώματά του, σαν αποτέλεσμα από μια σειρά βίαιων συγκρούσεων πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.

Η αποστολή θα βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς οι πλανήτες και τα άλλα σώματα αποχωρίζονται τα στρώματα τους  - συμπεριλαμβανομένων των πυρήνων, των μανδύων και των φλοιών τους -  στην πρώιμη ιστορία τους.

"Αυτή είναι μια ευκαιρία να εξερευνήσουμε ένα νέο τύπο κόσμων - όχι ένα βραχώδη ή από πάγο, αλλά από μέταλλο," δήλωσε ο κύριος ερευνητής της αποστολής ''Ψυχή'' Lindy Elkins-Tanton του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Αριζόνα (Arizona State University) στο Τέμπε. ‘’Η ''Ψυχή 16'' είναι το μόνο γνωστό αντικείμενο του είδους του στο Ηλιακό σύστημα, και αυτός είναι ο μόνος τρόπος που οι άνθρωποι θα επισκεφθούν ποτέ τους έναν πυρήνα. Μαθαίνουμε για το εσώτερο Διάστημα επισκεπτόμενοι το εξώτερο  Διάστημα. "

Η ''Ψυχή'', επίσης, μια ρομποτική αποστολή, έχει ως στόχο να ξεκινήσει τον Οκτώβριο του 2023, φθάνοντας σε αστεροειδή το 2030, με τη βαρύτητα της Γης που θα βοηθήσει τους ελιγμούς του διαστημοπλοίου το 2024 ( Η λεγόμενη βαρυτική σφενδόνη) και θα περάσει από τον  Άρη το 2025.

Εκτός από την επιλογή των αποστολών ''Λούση'' και ''Ψυχή'' για την υλοποίηση του προγράμματος, η υπηρεσία θα επεκτείνει τη χρηματοδότηση για ένα επιπλέον έτος για το πρόγραμμα ‘’Κάμερα Κοντινών Αντικειμένων στη Γη (Near Earth Object Camera- NEOCam). Το διαστημικό τηλεσκόπιο NEOCam έχει σχεδιαστεί για να ερευνά τις περιοχές του Διαστήματος που βρίσκονται πλησιέστερα προς την τροχιά της Γης, όπου μπορεί να βρεθούν δυνητικά επικίνδυνοι αστεροειδείς.

"Αυτές είναι πραγματικές εξερευνητικές αποστολές που ενσωματώνονται στην ευρύτερη στρατηγική της NAΣA που ερευνά το πώς σχηματίστηκε και εξελίχθηκε το Ηλιακό μας σύστημα " δήλωσε ο Jim Green Πλανητικός διευθυντής της NAΣA. "Έχουμε εξερευνήσει βραχώδεις πλανήτες, γίγαντες αερίων, και μια σειρά από άλλα αντικείμενα σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο. ''Η Λούση'' θα παρατηρήσει τα αρχέγονα απομεινάρια που είναι πέρα μακριά, έξω στο Ηλιακό μας σύστημα, ενώ η ''Ψυχή'' θα παρατηρήσει άμεσα το εσωτερικό ενός πλανητικού σώματος. Αυτά τα πρόσθετα κομμάτια του παζλ θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε πώς σχηματίζονται ο Ήλιος και η οικογένειά του, οι  πλανήτες,  πως αυτό αλλάξει με την πάροδο του χρόνου, δημιουργώντας μέρη όπου η ζωή θα μπορούσε να αναπτυχθεί και να διατηρηθεί -. Και τι επιφυλάσσει το μέλλον  "

Η κατηγορία με αποστολές εξερευνητικών Προγραμμάτων, όπως αυτές, είναι σχετικά χαμηλού κόστους, και η ανάπτυξή τους έχει σαν ανώτατο όριο περίπου τα 450 εκατομμύρια δολάρια. Διαχειρίζονται για το τμήμα Πλανητικής Επιστήμης της NAΣA (NASA’s Planetary Science Division ) από το γραφείο προγράμματος πλανητικών αποστολών (Planetary Missions Program Office) στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων του Μάρσαλ (Marshall Space Flight Center), στο Χάντσβιλ της Αλαμπάμα. Οι αποστολές σχεδιάστηκαν και διευθύνονται από έναν κύριο ερευνητή, ο οποίος συγκεντρώνει μια ομάδα επιστημόνων και μηχανικών, για την αντιμετώπιση βασικών ερωτημάτων της επιστήμης για το Ηλιακό σύστημα.

Το χαρτοφυλάκιο των  εξερευνητικών Προγραμμάτων περιλαμβάνει 12 κύριες επιλογές, όπως η αποστολή ‘’Αγγελιαφόρος’’ (MESSENGER) που μελέτησε τον Ερμή, η αποστολή Dawn για την εξερεύνηση των αστεροειδών Εστία και Δήμητρα (Vesta and Ceres), και την αποστολή ''Διορατικό Προσεδαφιστή του Άρη'' (InSight Mars lander), που έχει προγραμματιστεί να εκτοξευτεί τον Μάιο του 2018.

Άλλες αποστολές της NAΣA για αστεροειδείς ξεκίνησαν με την αποστολή ''Κοντινή Τροχιά   του αστεροειδή Έρως'' (NEAR orbiter of asteroid Eros), η οποία έφτασε το 2000, και συνεχίζει με την αποστολή ''Αυγή'' (Dawn), η οποία βρισκόταν σε τροχιά γύρω από τον αστεροειδή Εστία και τώρα βρίσκεται σε μια παρατεταμένη φάση της αποστολής της στον αστεροειδή Δήμητρα. Η αποστολή Οσιρις- Ρέξ (OSIRIS-Rex), η οποία εκτοξεύτηκε στις 8 Σεπτεμβρίου του 2016, επιταχύνει  προς το σημείο συνάντησης της με τον αστεροειδή Μπενού (Bennu) το 2018, και θα παραδώσει ένα δείγμα πίσω στη Γη το 2023. Κάθε αποστολή εστιάζει σε μια διαφορετική πτυχή της επιστήμης των αστεροειδών, έτσι ώστε  να δώσει στους επιστήμονες μια ευρύτερη εικόνα του σχηματισμού και της εξέλιξης του Ηλιακού μας συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα για το Πρόγραμμα Discovery της NASA και τις αποστολές της στη διεύθυνση: 

https://discovery.nasa.gov/missions.cfml

Dwayne Brown / Laurie Cantillo
Headquarters, Washington
202-358-1726 / 202-358-1077
dwayne.c.brown@nasa.gov / laura.l.cantillo@nasa.gov

Τελευταία ενημέρωση: 4 Ιανουαρίου 2017

Αρθρογράφος: Karen Northon

ΠΗΓΗ: nasa.gov
             el.science.wikia.com 

Απόδοση στα Ελληνικά : Δημήτρης Γκίκας.

Για διορθώσεις ή συμπληρώματα: gikasd63@hotmail.com

Ράδιο-Σήματα φθάνουν στη Γη από το βαθύ διάστημα πέρα από το Γαλαξία μας

’Ορατές αναλαμπές στα ραδιοκύματα’’ πάνω από 3 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά"

«Πιστεύουμε ότι αυτό μπορεί να είναι ένα Μάγναστρο (magnetar) - ένα νεογέννητο άστρονετρονίων με ένα τεράστιο μαγνητικό πεδίο, μέσα σε ένα κατάλοιπο έκρηξης Υπερκαινοφανούς (Σουπερνόβα) ή ένα νεφέλωμα από ''ανέμους'' ενός Πάλσαρ  -που  κατά κάποιο τρόπο παράγουν αυτούς τους τεράστιους παλμούς», δήλωσε ο Shami Chatterjee, ανώτερος επιστημονικός συνεργάτης του πανεπιστημίου του Κορνέλ στην αστρονομία. "Ή, μπορεί να είναι ένας ενεργός γαλαξιακός πυρήνας ενός νάνου γαλαξία Αυτό θα ήταν ένα ωραίο μυθιστόρημα ή, μπορεί να είναι ένας συνδυασμός αυτών των δύο σεναρίων -... Εξηγώντας γιατί αυτό που βλέπουμε μπορεί να είναι κάπως σπάνιο" οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κορνέλ (Cornell University), και μια παγκόσμια ομάδα αστρονόμων έχουν αποκαλύψει την κοσμολογική πηγή μίας σποραδικά επαναλαμβανόμενης ''ταχείας ραδιοφωνικής έκρηξης'' με κυματικό μήκος χιλιοστών του δευτερολέπτου "." Καθώς κάποτε σκεφτόμαστε ότι αυτά τα ξεσπάσματα είχαν προέλθει από το εσωτερικό του Γαλαξία μας, ή από τους κοσμικούς μας γείτονες, οι αστρονόμοι πρέπει τώρα να επιβεβαιώσουμε ότι είναι λάμψεις σε μεγάλη απόσταση που προέρχονται από όλο το Σύμπαν - πάνω από 3 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά, σύμφωνα με μια νέα έκθεση που δημοσιεύθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2017στο περιοδικό  journal Nature.

"Αυτές οι  ράδιο-αναλαμπές πρέπει να περικλείουν τεράστια ποσά ενέργειας για να είναι ορατές πάνω από 3 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά," είπε ο επικεφαλής αρθρογράφος Chatterjee. Άλλοι ερευνητές του Κορνέλ στην εργασία (paper) με την ονομασία, "Ο απευθείας εντοπισμός μίας ταχείας ράδιο - έκρηξης  και ο αινιγματικός ομόλογός της (Direct Localization of a Fast Radio Burst and Its Enigmatic Counterpart)," περιλαμβάνουν τον Δρ. James Cordes, τον Δρ. George Feldstein καθηγητή Αστρονομίας, και τον Robert Wharton, διδακτορικό φοιτητή στην αστρονομία.

Οι αστρονόμοι εκτιμούν αυτά τα επαναστατικά νέα είπε ο Cordes,:''Τώρα μπορούμε να κάνουμε πραγματική αστροφυσική ανάλυση στην πηγή της έκρηξη και του γαλαξία που την φιλοξενεί."

Ταχείες ραδιοφωνικές εκρήξεις, ή FRBs (Fast radio bursts), είδαμε για πρώτη φορά περίπου πριν από 10 χρόνια. Τον Νοέμβριο του 2012, αστρονόμοι του Κορνέλ χρησιμοποιώντας το Αστεροσκοπείο Αρεσίμπο (Arecibo) κατέγραψαν την πρώτη τους FRB  - η οποία διήρκεσε 31 χιλιοστά του δευτερολέπτου. Τα ανακάλυψε ο Laura Spitler, σαν μεταδιδακτορικός ερευνητής, αναλύοντας δεδομένα από το ραδιοτηλεσκόπιο. Ονομαζόταν FRB 121102. Μέχρι τότε, μόνο το ραδιοτηλεσκόπιο Πάρκς (Parkes radio telescope) στη Νέα Νότια Ουαλία, στην Αυστραλία, είχε ανακαλύψει μια σειρά από παλαιότερα γνωστές FRBs.

Ανατέλλοντας ακριβώς μπροστά από το χειμερινό αστερισμό του Ωρίωνα, η FRB 121.102 – εκείνη που  ανακαλύφθηκε στο Arecibo – φιλοξενείται στον πενταγωνικού σχήματος  αστερισμό της Αίγας (Auriga Constellation). «Υπάρχει μια περιοχή του ουρανού από την οποία παίρνουμε αυτό το σήμα -.. Και η περιοχή αυτή είναι σε διάμετρο λεπτά του τόξου της μοίρας (arc minutes) Σε αυτή λοιπόν τη περιοχή είναι εκατοντάδες πηγές. Πολλά αστέρια, πολλοί Γαλαξίες, πολύ υλικό», δήλωσε ο Chatterjee.

Για να εντοπίσουν την πηγή αυτών των σποραδικών λάμψεων , οι αστρονόμοι αναλαμβάνουν καθήκοντα…ντετέκτιβ με τη σύγχρονη τεχνολογία που υπάρχει στα τηλεσκόπια, καθώς σαρώνουν τέραμπαϊτς (terabytes) δεδομένων.

Εικόνα: Danielle Futselaar

Το ραδιοτηλεσκόπιο Αρεσίμπο έχει ανάλυση των τριών λεπτών τόξου ή περίπου το ένα δέκατο της διαμέτρου του φεγγαριού, αλλά αυτό δεν είναι αρκετά ακριβες για να προσδιορίσει επακριβώς την πηγή. Για να εντοπιστεί χρειάζεται μεγαλύτερη ανάλυση. Οι αστρονόμοι ζήτησαν τη βοήθεια του Karl G. Jansky του Εθνικού Παρατηρητηρίου Ράδιο – Αστρονομίας, της μεγάλης συστοιχίας (Very Large Array), κοντά στο Σορόκο ( Socorro), στο Νέο Μεξικό, η οποία παρείχε περισσότερες από 80 ώρες χρόνου παρατήρησης. Η συστοιχία ραδιοτηλεσκοπίων - μια συλλογή από δίσκους ραδιοτηλεσκοπίων που στοχεύουν στο Σύμπαν - επιτρέπει καλύτερη ανάλυση από αυτή του ενός δευτερολέπτου τόξου της μοίρας.

Μετά από 50 άκαρπες ώρες παρατήρησης , οι επιστήμονες χτυπήσαν ‘’τζάκποτ’’. «Πιάσαμε την ταχεία ραδιοέκρηξη στην πράξη», δήλωσε ο Chatterjee.

 Οι αστρονόμοι χρησιμοποίησαν ένα πλήρες φάσμα τηλεσκοπίων για να παρατηρήσουν αυτή τη περιοχή του ουρανού, συμπεριλαμβανομένων του διαστημικού τηλεσκοπίου της NAΣA Chandra X-ray, τη συστοιχία του  Μεγάλου Χιλιοστομετρικού/Υποχιλιοστομετρικού τηλεσκόπιου (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) στην Ατακάμα της Χιλής, και τον οπτικό τηλεσκόπιο Τζέμινι (Gemini) στο Μάουνα Κέα (Mauna Kea) της Χαβάης. «Με το τηλεσκόπιο Τζέμινι, αυτή η οπτική ‘’σταγόνα’’ μοιάζει με ένα πάρα πολύ αχνό, γαλαξία - και αυτή η αχνή και θολή σταγόνα , αντιστοιχεί σε μία μεγάλη έντονη επιρροή πάνω σε αυτή την ράδιο – πηγή ," δήλωσε ο Chatterjee.

Άλλα τηλεσκόπια σε όλο τον κόσμο βοήθησαν να σχεδιαστεί το οπτικό φάσμα . "Λάβαμε ένα ανιχνεύσιμο σήμα από πολύ συγκεκριμένα χρώματα του Υδρογόνου, του Οξυγόνου και άλλων στοιχείων - αλλά μετατοπισμένα κατά Ντόπλερ (Doppler)," δήλωσε ο Chatterjee, εξηγώντας ότι η μετατόπιση της κυματομορφής υποδηλώνει κοσμική διαστολή, και παρέχει ενδείξεις για την απόσταση της πηγής.

Το επόμενο μεγάλο ερώτημα είναι η φύση της πηγής: Ποιες δυνάμεις πυροδοτούν αυτές τις εκρήξεις και υπάρχουν άλλες που επαναλαμβάνονται;

Η παραπάνω εικόνα δείχνει το 305 μέτρων τηλεσκόπιο στο Αρεσίμπο, και την αιωρούμενη πλατφόρμα υποστήριξης των ραδιοφωνικών δεκτών  όπως αυτό εμφανίζεται μέσα σε μια έναστρη νύχτα. Από το διάστημα, μια σειρά ραδιοαναλαμπών διάρκειας χιλιοστών του δευτερολέπτου αγωνίζονται να φθάσουν προς το δορυφορικό δίσκο, όπου θα πρέπει να αντανακλώνται  και να ανιχνεύονται από τους ραδιοφωνικούς δέκτες.

Βαθύτερες μελέτες που έγιναν χρησιμοποιώντας ένα από τα μεγαλύτερα οπτικά τηλεσκόπια του κόσμου, το 8 μέτρων τηλεσκόπιο Τζέμινι βόρεια του Μάουνακεα στη Χαβάη, ήταν σε θέση να επιβεβαιώσουν ότι η οπτική πηγή ήταν ένας ξενιστής Γαλαξίας . Οι αστρονόμοι χρησιμοποίησαν τότε το οπτικό φάσμα για να αποκτήσουν τη λεγόμενο "μετατόπιση προς το ερυθρό (redshift)’’, η οποία τοποθετεί την πηγή σε μία εκπληκτική απόσταση πάνω από 3 δισεκατομμύρια έτη φωτός.

"Αυτό μας δίνει μια αδιάσειστη επιβεβαίωση ότι αυτή η  FRB προέρχεται από πολύ βαθιά στον εξωγαλαξιακό διάστημα», δήλωσε ο Cees Bassa του Ολλανδικού Ινστιτούτου Ραδιοαστρονομίας (Netherlands Institute for Radio Astronomy -ASTRON).

ΠΗΓΕΣ:

 dailygalaxy.com 

The Daily Galaxy via Cornell University https://www.news.cornell.edu/stories/2017/01/co

 el.wikipedia.org 

en.wikipedia.org

Απόδοση στα Ελληνικά : Δημήτρης Γκίκας

Για διορθώσεις ή συμπληρώματα: gikasd63@hotmail.com

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΜΕΡΟΣ 2ο

Επιμέλεια: Ματθαίος Παπαπούλιας

Επικοινωνία και παρατηρήσεις: mantheos77@gmail.com
Εδώ το πρώτο μέρος

Ουράνιες συντεταγμένες - Ιστορία και ανάπτυξη του τηλεσκοπίου - Τα τηλεσκόπια σήμερα.

Ουράνιες συντεταγμένες

Οι Ουράνιες συντεταγμένες, ή ουρανογραφικές συντεταγμένες, είναι εκείνες που προσδιορίζουν την θέση ενός ουρανίου σώματος στην ουράνια σφαίρα. Είναι αντίστοιχες με τις γεωγραφικές συντεταγμένες ενός τόπου στην επιφάνεια της Γήινης σφαίρας. Tο σύστημα των συντεταγμένων αυτών βασίζεται στον ουράνιο ισημερινό*. Οι ουράνιες συντεταγμένες είναι η απόκλιση αστέρος (declination)  που μετριέται σε μοίρες και η Ορθή αναφορά που μετριέται πάνω στον ουράνιο ισημερινό σε χρόνο (00h 00' 00").

Τι είναι τηλεσκόπιο;

Το τηλεσκόπιο είναι ένα όργανο σχεδιασμένο για την παρατήρηση μακρινών αντικειμένων μέσω της συλλογής ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Τα πρώτα γνωστά σχεδόν λειτουργικά τηλεσκόπια ανακαλύφθηκαν στις Κάτω Χώρες στις αρχές του 17ου αιώνα. Η λέξη τηλεσκόπιο είναι σύνθετη, με πρώτο συνθετικό το τηλε- και δεύτερο συνθετικό το -σκόπιο, από το ρήμα σκοπώ, το οποίο στα αρχαία ελληνικά σημαίνει παρατηρώ προσεκτικά, εξετάζω. Η πατρότητα του όρου αποδίδεται στον Έλληνα μαθηματικό Ιωάννη Δημησιάνο και αναφέρθηκε για πρώτη φορά από τον ιδρυτή και πρόεδρο της ιταλικής επιστημονικής Ακαδημίας των Λυγκών, Φεντερίκο Τσέζι, κατά τη διάρκεια συμποσίου παρόντος του Γαλιλαίου. Ο ελληνικός όρος «τηλεσκόπιο» στη συνέχεια μεταφράστηκε ως «telescopium» στα λατινικά, «telescopio» στα ιταλικά και «telescope» στα αγγλικά.

Η ιστορία του τηλεσκοπίου

Η εφεύρεση: Το τηλεσκόπιο εφευρέθηκε το 1608 στην Ολλανδία και η αρχική του εφεύρεση αποδίδεται στον Χανς Λιπερσέι και στον Ζακαρίας Γιάνσεν, αμφότεροι οπτικοί της ολλανδικής κωμόπολης Μίντελμπουρχ, και επίσης στον Τζέιμς Μέτιους. Τα αρχικά ολλανδικά τηλεσκόπια ήταν όλα διοπτρικά και αποτελούνταν από κοίλο φακό. Πολλά τηλεσκόπια κατασκευάστηκαν στην Ολλανδία το 1608 και έτσι δεν άργησε το επαναστατικό αυτό οπτικό όργανο να διαδοθεί στην υπόλοιπη Ευρώπη. Όμως νωρίτερα (την δεκαετία του 1550) ένας άλλος εφευρέτης, ο Άγγλος Λέοναρντ Ντιγκς είχε δημιουργήσει ένα πρωτόγονο όργανο με έναν συνδυασμό κατόπτρων (καθρεφτών) και φακών, που μπορούσε να καθρεφτίσει και να μεγεθύνει τα μακρινά αντικείμενα. Ωστόσο υπήρξε διαμάχη για την αποτελεσματικότητα του.

Το τηλεσκόπιο αυτό ονομάζεται διοπτρικό.

Η εξέλιξη του τηλεσκοπίου: Ο Γαλιλαίος, ο οποίος είχε ξεκινήσει να δείχνει τεράστιο ενδιαφέρον για το επίτευγμα αυτό των Ολλανδών κατά τη διάρκεια ταξιδιού στην Βενετία, προσάρμοσε το τηλεσκόπιο για αστρονομικούς σκοπούς χρησιμοποιώντας αποκλίνοντα φακό στη θέση του προσοφθάλμιου φακού. Ο Γαλιλαίος έγινε έτσι ένας από τους πρώτους ανθρώπους που χρησιμοποίησαν το τηλεσκόπιο για αστρονομικές παρατηρήσεις. Παρ' όλα αυτά, ο Άγγλος αστρονόμος Τόμας Χάρριοτ (αγγλ: Thomas Harriot) είναι ίσως ο πρώτος αστρονόμος που χρησιμοποίησε τηλεσκόπιο για ουράνιες παρατηρήσεις· είχε πραγματοποιήσει παρατηρήσεις της Σελήνης μέσω τηλεσκοπίου το 1609, πριν από τον Γαλιλαίο. Με τα μικρά διοπτρικά τηλεσκόπια του που ο ίδιος κατασκεύασε, ο Γαλιλαίος ανακάλυψε το 1610 τους τέσσερις μεγαλύτερους δορυφόρους του Δία, μελέτησε το 1611 τις φάσεις της Αφροδίτης και συνέβαλε σε πολύ σημαντικό βαθμό στην ανάπτυξη των τηλεσκοπίων και της αστρονομίας.

Γαλιλαίος Γαλιλέι.Portrait by Giusto Sustermans

Ένα από τα τηλεσκόπια που κατασκεύασε και χρησιμοποίησε ο Γαλιλαίος.

Οι φακοί των τηλεσκοπίων λειτουργούν ως πρίσμα, διασπώντας το φως στα εφτά χρώματα. Αυτό προκαλεί χρωματική εκτροπή, δηλαδή έγχρωμες φωτεινές λωρίδες γύρω από το αντικείμενο. Ο Νεύτωνας κατασκεύασε ένα νέο τύπο τηλεσκοπίου που χρησιμοποιούσε καθρέφτες-κάτοπτρα και όχι φακούς, εξαλείφοντας αυτό το πρόβλημα.

Το τηλεσκόπιο που κατασκεύασε ο Νεύτωνας ονομάζεται νευτώνειο ή κατοπτρικό.

Το τηλεσκόπιο που κατασκεύασε και χρησιμοποιήσε ο Νεύτωνας.

Το κατοπτρικό-νευτώνιο τηλεσκόπιο χρησιμοποιεί 2 κάτοπτρα.Το ένα από τα 2 κάτοπτρα ονομάζεται πρωτεύον και το άλλο δευτερεύον.

Εκτός από τα διοπτρικά και τα νευτώνεια-κατοπτρικά  υπάρχει και άλλη μία κατηγορία τα Cassegrain.

Τα Cassegrain χωρίζονται σε διάφορες κατηγορίες όπως: Τα κλασσικά Cassegrain ,

τα Dall-Kirkham , Ritchey-Chrétien αλλά και τα Καταδιοπτρικά Cassegrain.

καταδιοπτρικά Cassegrain χωρίζονται και αυτά σε κατηγορίες:  

Schmidt-Cassegrain, Maksutov-Cassegrain, Argunov-Cassegrain, Klevtsov-Cassegrain.

Τα πιο γνωστά  Cassegrain σήμερα είναι τα Maskutov (Mak) και τα Schmidt (SCT).

Τα τηλεσκόπια σήμερα

Τα τηλεσκόπια που χρησιμοποιούνται σήμερα για επιστημονικούς σκοπούς σαφώς είναι πολύ μεγαλύτερα (αλλά και με καλύτερα οπτικά) από τα τηλεσκοπία που χρησιμοποίησε ο Νεύτωνας και ο Γαλιλαίος.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα τηλεσκοπίων που χρησιμοποιούνται  για επιστημονικούς σκοπούς είναι τα  τηλεσκόπια του ESO στην Χιλή στο παρατηρητήριο Paranal (εικόνα κάτω).

 Συνήθως οι ερασιτέχνες αστρονόμοι βέβαια δεν έχουν πρόσβαση σε τέτοια τηλεσκόπια αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ερασιτέχνες αστρονόμοι με δικά τους τηλεσκόπια δεν μπορούν να συλλέξουν πολύτιμα επιστημονικά δεδομένα!

Οι ερασιτέχνες χρησιμοποιούν τηλεσκόπια (και κιάλια) διάφορων διαμέτρων.

Ένα τυπικό διοπτρικό 4 ιντσών αχρωματικό**  τηλεσκόπιο.

Ένα Maksutov-Cassegrain 4 ιντσών.

Νευτώνειο τηλεσκόπιο 8 ιντσών

Η επιλογή του τηλεσκοπίου εξαρτάται από :

Τα χρήματα που διαθέτει ο αγοραστής.

Τον όγκο και το βάρους που μπορεί να μεταφέρει.

Το τι θέλει να παρατηρεί.

Αλλά και το από που κυρίως θα παρατηρεί τον νυχτερινό ουρανό.

Κάποια πράγματα για κάθε μια από τις κατηγορίες τηλεσκοπίων:

Διοπτρικά: Πλεονεκτήματα: Όλα τα διοπτρικά είναι στιβαρά, δεν απαιτούν πολύ, καμιά φορά και καθόλου, συντήρηση και έχουν σφραγισμένους σωλήνες που δεν αφήνουν την σκόνη να περάσει, και μειώνουν και τα ρεύματα του αέρα που υποβαθμίζουν την ποιότητα του ειδώλου.

Μειονεκτήματα: Τα διοπτρικά τηλεσκόπια είναι συνήθως μικρής διαμέτρου, από 3 έως 5 ίντσες. Για πολλές περιπτώσεις η διάμετρος αυτή είναι μικρή. Αδύνατα αντικείμενα όπως οι γαλαξίες και τα νεφελώματα θα εμφανίζονται πολύ αμυδρά, αν καταφέρετε να τα δείτε καθόλου. Τα διοπτρικά συνήθως χρειάζονται ένα διαγώνιο καθρέπτη στο προσοφθάλμιο για άνετη παρατήρηση. Ο καθρέπτης αυτός αντιστρέφει το είδωλο οριζοντίως, δυσκολεύοντας την σύγκριση με τους χάρτες. Τέλος τα διοπτρικά τηλεσκόπια καλής ποιότητας κοστίζουν περισσότερο ανά ίντσα διαμέτρου από οποιοδήποτε άλλο τύπο τηλεσκοπίου.

Κατοπτρικά: Πλεονεκτήματα: Ένα κατοπτρικό προσφέρει την καλύτερη σχέση τιμής / απόδοσης. Είναι αρκετά απλό ώστε να το κατασκευάσετε και μόνοι σας ή να πειραματιστείτε με ένα έτοιμο. Η οπτική ποιότητα μπορεί να είναι πολύ υψηλή.

Μειονεκτήματα: Τα κατοπτρικά απαιτούν περισσότερη φροντίδα και συντήρηση. Ο σωλήνας είναι ανοικτός στον αέρα, το οποίο σημαίνει ότι μαζεύει σκόνη στα οπτικά ακόμα κι αν είναι αποθηκευμένο και συσκευασμένο. (Αν και μια μικρή ποσότητα σκόνης δεν έχει επιπτώσεις στην απόδοση). Τα κάτοπτρα χρειάζονται περιστασιακά ρύθμιση για να είναι σωστά ευθυγραμμισμένα, μια απλή αλλά βαρετή διαδικασία.

Καταδιοπτρικά: Πλεονεκτήματα: Το μεγάλο συν αυτών των τηλεσκοπίων είναι στη μεταφορά, ευκολία χρήσης και ηλεκτρονικών που τα καθιστούν πολύ κατάλληλα για αστροφωτογράφιση (ειδικά για CCD)

Μειονεκτήματα: Η εικόνα αυτών των τηλεσκοπίων είναι λιγότερο ευκρινής από ένα ανάλογο κατοπτρικό ή διοπτρικό τηλεσκόπιο.  Επίσης, το κόστος είναι αρκετά πιο υψηλό σε σχέση με ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο της ίδιας διαμέτρου.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

*Ουράνιος Ισημερινός είναι η επέκταση του Ισημερινού στην Ουράνια Σφαίρα. Χωρίζει την Ουράνια 

Σφαίρα σε δύο ίσα ημισφαίρια. Τέμνεται με την Εκλειπτική σε δύο σημεία.

**Τα διοπτρικά τηλεσκόπια χωρίζονται σε 2 κατηγορίες τα αχρωματικά και τα αποχρωματικά. Τα αχρωματικά (Τηλεσκόπια με 2 φακούς) έχουν χρωματικό σφάλμα δηλαδή γύρω από φωτεινά αντικείμενα εμφανίζεται μπλε-κόκκινο χρώμα, τα αποχρωματικά (Τηλεσκόπια με 3 φακούς ) δεν έχουν χρωματικό σφάλμα.  

Πηγές: https://el.wikipedia.org

http://astro.planitario.gr/

http://www.astrovox.gr/

http://www.astronomia.gr/

''Το Λαμπερό Νεφέλωμα" . Η Πρώτη Φωτογραφία του Γαλαξία της Ανδρομέδας το 1900.

Το «νεφέλωμα», της Ανδρομέδα που εμφανίζεται παραπάνω φωτογραφήθηκε στο Αστεροσκοπείο Γιέρκς (Yerkes) γύρω στο 1900. Στα σύγχρονα μάτια, αυτό το αντικείμενο είναι σαφώς ένας Γαλαξίας. Εκείνη την εποχή, όμως, φαινόταν''μια μάζα από λαμπερό αέριο," και η πραγματική του ταυτότητα ήταν άγνωστη. 

Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη αυτή εικόνα της Ανδρομέδας, η NASA ξεκίνησε ένα από τα πιο φιλόδοξα πειράματα στην ιστορία της αστρονομίας: το διαστημικό τηλεσκόπιο Χάμπλ (Hubble Space Telescope) , το οποίο έχει τόσο ριζικά αλλάξει και διευρύνει την  εικόνα και την κατανόηση του κόσμου μας και τη θέση μας σε αυτό, είναι ένα συνεργατικό έργο της NASA και της ESA (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος ), που τέθηκε σε τροχιά το 1990, 600 χιλιόμετρα πάνω από τη γη, δίνοντας μια απαράμιλλη, και ανεμπόδιστη θέα στο βαθύ διάστημα.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων, το Χάμπλ έχει ''παραδώσει'' ένα χρυσωρυχείο από  ανακαλύψεις: όπως τη χαρτογράφηση του κοσμικού ιστού της σκοτεινής ύλης, μια πλούσια ''ταπετσαρία'' των εξελισσόμενων Γαλαξιών στο βαθύ διάστημα, με την ίδια την αυγή της γέννησης των γαλαξιών χρησιμοποιώντας μια βαθύτερη οπτική άποψη της ανθρωπότητας για το σύμπαν, με στοιχεία για την σκοτεινή ενέργεια στο νεαρό σύμπαν, με την απεικόνιση του Εξαιρετικά βαθύ πεδίου του Χάμπλ (Hubble Ultra Deep Field), με αδιάσειστα στοιχεία για τις  τερατώδεις μαύρες τρύπες στα κέντρα των γαλαξιών.

Δεν ήταν τυχαίο, ότι το τηλεσκόπιο πήρε το όνομά του από έναν από τους πιο συναρπαστικούς ανθρώπους στην ιστορία της επιστήμης. Γεννημένος το 1889, δέκα χρόνια μετά τον Αϊνστάιν (από τον οποίο πήρε κάποια γνώση), λίγοι ''μεγάλο''’ είχαν τόσο μεγάλη επίδραση στη γνώση μας για το Σύμπαν από ότι ο Έντγουιν Χάμπλ (Edwin Hubble). Ένας προικισμένος από τη φύση με πνεύμα, ταλαντούχος, και λόγιος, γεννημένος στο Μισούρι των ΗΠΑ, ο Χάμπλ, μετά από το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο, αφιέρωσε τη ζωή του στην Αστρονομία, απαντώντας σε δύο από τα πιο θεμελιώδη και βαθιά ερωτήματα σχετικά με το σύμπαν μας: πόσο μεγάλο είναι, και πόσο χρονών;

Ο αριθμός των γνωστών γαλαξιών την εποχή που για πρώτη φορά κοίταξε έξω στο σύμπαν από το Αστεροσκοπείο του όρους Γουίλσον ( Mt Wilson) ήταν ακριβώς ένας: ο Γαλαξίας μας. Ο Γαλαξίας μας πιστεύονταν τότε ότι αγκαλιάζει ολόκληρο το σύμπαν με τα πάντα , και ότι ήταν ''μακρινές ανάσες ενός ουράνιου αερίου''.

Η μεγαλύτερη  ανακάλυψη του Hubble ήρθε το 1923, όταν με ''νέο'' ​​μάτι έδειξε ότι αυτό το  ''μακρινό σύννεφο'',  από αυτό το κυκλικό, ουράνιο αέριο που ήταν μέσα στον αστερισμό της Ανδρομέδα, γνωστό και σαν M31, δεν ήταν ένα σύννεφο αερίου, αλλά μια μάζα, ένας λαβύρινθος από λαμπρά αστέρια, ένα «νεφέλωμα», (nebulae στα λατινικά  για το "σύννεφο"), ένας γαλαξίας 100.000 έτη φωτός σε διάμετρο και τουλάχιστον 900.000 ετών φωτός μακριά από τη Γη.

Η ανακάλυψη αυτή τον οδήγησε το 1924 να εκδώσει τους ‘’Κηφίδες’’ (Cepheid’s) μια ερευνητική εργασία (paper) πάνω στα «σε σπειροειδή νεφελώματα» (όρος του Χάμπλ για τον Γαλαξία), που δείχνει ότι το Σύμπαν, (που γνωρίζουμε τώρα ότι φιλοξενεί 130 δις. Γαλαξίες ίσως και περισσότερους) αποτελείτο όχι μόνο από τον Γαλαξία μας , αλλά και από μυριάδες " συμπαντικά νησιά, " πάρα πολύ πιο μακρινά από εμάς και πολύ πιο  μεγάλα.

Ο Χάμπλ στη συνέχεια στράφηκε στην επόμενη ερώτηση εξίσου κοσμικών αναλογιών: πόσο μεγάλο είναι το Σύμπαν; Κάνοντας έτσι μια εξίσου εντυπωσιακή ανακάλυψη: ότι όλοι οι γαλαξίες, εκτός από την τοπική ομάδα μας απομακρύνονται από εμάς με ταχύτητα και απόσταση που είναι σχεδόν αναλογική. Εν ολίγοις, όσο πιο μακρινός είναι ένας γαλαξίας από εμάς, τόσο πιο γρήγορα κινείται.

Η έννοια ενός διαστελλόμενου σύμπαντος κατέστρεψε τη παλιά, μακρόχρονη αντίληψη ενός στατικού και σε σταθερή κατάσταση σύμπαντος, το θαύμα της οποίας έκανε τον Στήβεν Χώκινγκ (Stephen Hawking) να αναφωνήσει, ότι :δεν ήταν προφανές πριν, ότι ένα στατικό σύμπαν θα είχε καταρρεύσει στον εαυτό του.

Η άγνοια του Χάμπλ για την Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν, τον οδήγησε στο να μην είναι σε θέση να συνδέσει τα ''σημεία'' ανάμεσα σε ένα Σύμπαν που επεκτείνεται ομοιόμορφα προς όλες τις κατευθύνσεις (η "σταθερά του Χάμπλ") και σε ένα γεωμετρικό σημείο εκκίνησης, ένα «αρχέγονο άτομο, μία μεγάλη έκρηξη (Big Bang). Η απάντηση ήρθε αρκετές δεκαετίες αργότερα με την ανακάλυψη της κοσμικής ακτινοβολίας υποβάθρου, ένα ''σφύριγμα'', ένα σταθερό, ένα ομοιόμορφο ραδιοφωνικό σήμα χαμηλής συχνότητας σε μια εγκατάσταση που λεγόταν Bell Labs στην αγροτική τότε Νέα Υερσέη .

The Daily Galaxy via Yerkes Observatory, Hubble.org and ESA

Image credit top of page: With thanks to Astronomy of To-Day, 1909

ΠΗΓΕΣ:

dailygalaxy.com

en.wikipedia.org

el.wikipedia.org

space.com

nasa.gov

physics4u.gr

Απόδοση στα Ελληνικά : Δημήτρης Γκίκας

Για διορθώσεις ή συμπληρώματα: gikasd63@hotmail.com

Όταν οι Γαλαξίες συγκρούονται – Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Χάμπλ βλέπει τον IRAS 14348-1447

Η εικόνα της εβδομάδας του ΔΤ Χάμπλ (Hubble Space Telescope)  δείχνει το  αντικείμενο με την κωδική ονομασία IRAS 14348-1447, το οποίο βρίσκεται πάνω από ένα δισεκατομμύριο έτη φωτός μακριά.

Αυτή η λεπτή ‘’μουτζούρα’’  μέσα στο βαθύ διάστημα είναι πολύ πιο ταραχώδης από ό, τι φαίνεται με την πρώτη ματιά . Γνωστή ως IRAS 14348-1447 - ένα όνομα που προέρχεται εν μέρει από εκείνο του το ανακάλυψε, τον Αστρονομικό Δορυφόρο Υπέρυθρων (Infrared Astronomical Satellite IRAS για συντομία) - αυτό το ουράνιο σώμα είναι στην πραγματικότητα ένας συνδυασμός δύο σπειροειδών γαλαξιών πλούσιων σε αέριο. Αυτό που ‘’καταδίκασε’’ αυτό το δίδυμο, είναι όταν πλησίασαν ο ένας τον άλλο πάρα πολύ κοντά στο παρελθόν. Στη συνέχεια η βαρύτητα προκάλεσε την αμοιβαία έλξη μεταξύ τους, και σιγά – σιγά , και καταστροφικά, συγχωνεύτηκαν σε ένα ενιαίο Γαλαξία. Η εικόνα λήφθηκε από την προηγμένη κάμερα του Hubble για Έρευνες (Hubble’s Advanced Camera for Surveys ACS).

Το IRAS 14348-1447 βρίσκεται πάνω από ένα δισεκατομμύριο έτη φωτός μακριά από εμάς. Είναι ένα δείγμα από τα πιο πλούσια σε φυσικό αέριο γνωστό σαν Υπερφωτεινός (ultraluminous) υπέρυθρος Γαλαξίας, μια κατηγορία κοσμικών αντικείμενων που λάμπουν χαρακτηριστικά - και απίστευτα - έντονα στο υπέρυθρο τμήμα του φάσματος. Σχεδόν το 95% της ενέργειας που εκπέμπεται από το IRAS 14348 έως 1447 είναι στο λεγόμενο ‘’μακρινό υπέρυθρο’’  (far-infrared)!

Η τεράστια ποσότητα των μοριακών νεφών εντός του IRAS 14348-1447 πυροδοτεί τις εκπομπές του, και υφίσταται μια σειρά δυναμικών διεργασιών καθώς αλληλοεπιδρά και κινείται κυκλικά. Αυτά οι ίδιοι οι  μηχανισμοί είναι υπεύθυνοι για τον ιδιοστροβιλισμό και  την  ''αιθέρια'' εμφάνιση του IRAS 14348-1447 , δημιουργώντας εξέχουσες ουρές και δέσμες (τούφες) που εκτείνονται μακριά από το κύριο σώμα του γαλαξία.

ΠΗΓΕΣ : ESA/Hubble & NASA

               scitechdaily.com

               en.wikipedia.org

Απόδοση στα Ελληνικά : Δημήτρης Γκίκας

Για διορθώσεις ή συμπληρώματα: gikasd63@hotmail.com

Μην χάσετε στις 3 Ιανουαρίου τις περίφημες Τεταρτοκυκλίδες

Καθώς η βροχή μετεώρων με την ονομασία ‘’Τεταρτοκυκλίδες’’ μπορεί να δώσει πάνω από 100 διάττοντες αστέρες ανά ώρα στο αποκορύφωμά της, η κύρια δραστηριότητα του φαινομένου επικεντρώνεται σε ένα σύντομο διάστημα έξι ωρών. Φέτος, η Διεθνής Οργάνωση Μετεώρων (International Meteor Organisation ΙΜΟ) προβλέπει ότι οι Τεταρτοκυκλίδες (ή  τεταρτίδες) θα κορυφωθούν στις 14:00 GMT, την Τρίτη, 3 Ιανουαρίου, 2017, ευνοώντας παρατηρητές στα δυτικά της Βόρειας Αμερικής. Παρατηρητές στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Δυτική Ευρώπη θα πρέπει να βρίσκονται για το μεγαλύτερο μέρος του φαινομένου σε ξάστερο ουρανό τα ξημερώματα της 3ης Ιανουαρίου, ή μετά την Μηνίσκο της Σελήνης που θα έχει δύσει το ίδιο βράδυ. Το ακτινοβόλο σημείο (Radiant )του φαινομένου βρίσκεται στο βόρειο Αστερισμό του Βοότη, ψηλά στα ανατολικά γύρω στις 6:00 GMT για τους παρατηρητές στις Βρετανικές Νήσους.

Το γραφικό είναι από τον Ade Ashford.Αν σας άρεσε το θέαμα των επίγειων πυροτεχνημάτων στην αυγή του 2017, τότε ήρθε η ώρα να στρέψουμε την προσοχή σας προς τον ουρανό για κάποια ουράνια πυροτεχνήματα από την πρώτη μεγάλη ετήσια βροχή μετεώρων – τις Τεταρτοκυκλίδες.

Το φαινόμενο της βροχής μετεώρων, (τα πεφταστέρια) παίρνει το όνομά του από τον αστερισμό στον οποίο βρίσκεται, το ακτινοβόλο σημείο (το σημείο στον ουρανό από το οποίο φαίνεται να πηγάζουν τα μετέωρα ), αλλά τις Τεταρτοκυκλίδες (Quadrans)  δεν θα τις βρείτε σε κάθε σύγχρονο άτλαντα αστέρων. Και δυστυχώς αυτό γιατί δεν υπάρχει πλέον ή Quadrans muralis ένας αστερισμός (το τεταρτημόριο πάνω στη τοιχογραφία) που δημιουργήθηκε από τον Jérôme Lalande το 1795 και που καταλάμβανε το χώρο μεταξύ των σημερινών αστερισμών Βοότη και Δράκων, και προσδιόριζε κάπως την ύπαρξη τους. Για το διάστημα από τις 28 Δεκεμβρίου έως τις 6 Ιανουαρίου το ακτινοβόλο σημείο των Τεταρτοκυκλίδων βρίσκεται στο βόρειο αστερισμό του Βοότη.

Η ''πηγή'' των Τεταρτοκυκλίδων φαίνεται να είναι πιθανότατα ένα μικρό σώμα του Ηλιακού μας συστήματος  γνωστό ως (196256) 2003 EH1 που ανακαλύφθηκε τον Μάρτιο του 2003. Ολοκληρώνει μια πλήρη τροχιά γύρω από τον  Ήλιο κάθε 5,52 χρόνια σε μια εκκεντρική τροχιά με μεγάλη κλίση, και τελευταία ήρθε στο περιήλιο του τον Μάρτιο του 2014. Το πιο πιθανό ο 2003 EH1 να είναι ένας εξαφανισμένος κομήτης, τα συντρίμμια του οποίου είναι διάσπαρτα κατά μήκος της τροχιάς του, οπού η τροχιά της Γης διασταυρώνεται στις αρχές Ιανουαρίου κάθε έτους.

 Οι Τεταρτοκυκλίδες έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν μια εντυπωσιακή επίδειξη πεφταστεριών, που συναγωνίζεται αυτή των Περσείδων του Αύγουστου ή των Διδυμίδων του  Δεκεμβρίου, με συχνότητα να αναφέρεται συχνά από 60 έως 120 μετέωρα ανά ώρα - αν τύχει να τις παρακολουθείτε ακριβώς στην κατάλληλη στιγμή. Οι Τεταρτοκυκλίδες είναι κάπως ''αργές'' κι αυτό οφείλεται στα μετέωρα ''μεσαίας ταχύτητας'', που σχηματίζονται από τα σωματίδια του 2003 EH1 που εισέρχονται στην ατμόσφαιρα της Γης με ταχύτητες της τάξης των 43 χιλιομέτρων (27 μίλια) ανά δευτερόλεπτο, με τα φωτεινότερα από αυτά να εμφανίζονται συχνά με κίτρινο και μπλε χρώμα . Περίπου δέκα τοις εκατό από αυτά θα αφήσουν επίσης μια πάρα πολύ επίμονη και λαμπερή ουρά.

Τώρα γιατί είναι ένα τόσο δυσδιάκριτο φαινόμενο ; Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της κορύφωσης των Τεταρτοκυκλίδων συμβαίνει μέσα σε ένα ''παράθυρο'' έξι ωρών το οποίο επικεντρώνεται με ένα σύντομο και απότομο μέγιστο. Η Διεθνής Οργάνωση Μετέωρων (ΙΜΟ), προβλέπει ότι το φαινόμενο θα κορυφωθεί στις 14:00 GMT, την Τρίτη 3 Ιανουαρίου του 2017. Δεδομένου ότι αυτό είναι, προφανώς, στο φως της ημέρας , η ώρα αυτή ευνοεί τα μέγιστα τους παρατηρητές στη μακρινή Δύση της Βόρειας Αμερικής. Για τους παρατηρητές της Ευρώπης, η καλύτερη στιγμή για να...ξαγρυπνήσουν μπορεί να είναι το ξημέρωμα της 3ης Ιανουαρίου πριν από την έναρξη του αστρονομικού λυκόφωτος γύρω από τις 6:00 GMT, ή μετά τη Δύση της Σελήνης την ίδια ημέρα (~ 22:00 GMT).

Τα αμυδρά μετέωρα είναι τα πιο άφθονα, έτσι για να μεγιστοποιήσετε τις πιθανότητές σας θα πρέπει να βρείτε ένα ''ασφαλές'' σημείο που είναι μακριά από φώτα του δρόμου και άλλες πηγές φωτορύπανσης, και θα πρέπει να αφήστε τα μάτια σας να προσαρμοστούν πλήρως στο σκοτάδι. Βεβαιωθείτε ότι είστε ντυμένοι με πολλά ζεστά ρούχα, ζεστές μπότες ή παπούτσια, γάντια και - ιδιαίτερα σημαντικό - ένα καπέλο ή σκούφο, δεδομένου ότι ένα μεγάλο μέρος της θερμότητας του σώματος χάνεται από το κεφάλι !

Μια αναπαυτική ξαπλώστρα κήπου και ένα θερμός με το αγαπημένο σας ζεστό ρόφημα είναι μια καλή ιδέα, καθώς θα είστε για πολύ ώρα εκεί έξω... Παρατηρώντας με παρέες ή με ομάδες Ερασιτεχνών Αστρονόμων είναι πάντα πιο διασκεδαστικό! Μην επικεντρώνεστε στο ακτινοβόλο σημείο, αλλά σε ένα σημείο περίπου 40 μοίρες (ή τέσσερις φορές το πλάτος μιας κλειστής γροθιάς ενός τεντωμένου χεριού) στη μια πλευρά του, και περίπου τη μισή απόσταση από την νοητή γραμμή που ενώνει τον ορατό σας ορίζοντα και το σημείο στον Ουρανό που είναι πάνω από το κεφάλι σας (Ζενίθ του παρατηρητή) .

Καλή παρατήρηση ! 

Από τον Ade Ashford

ΠΗΓΕΣ : astronomynow.com

                en.wikipedia.org 

Απόδοση στα Ελληνικά : Δημήτρης Γκίκας

Για διορθώσεις ή συμπληρώματα: gikasd63@hotmail.com